O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI 
OLIY VA O‘RTA TA’LIM VAZIRLIGI

ANDIJON DAVLAT UNIVERSITETI

KELISHILDI                                              Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi  ___________                           “____”___________2021 yil		TASDIQLAYMAN
rektor________ A.S.Yuldashev
“____”___________2021 yil	

5A23018 - «Monopoliyaga qarshi boshqaruv va raqobatni
rivojlantirish» magistratura mutaxassisligiga kiruvchilar uchun
mutaxassislik (ixtisoslik) fanlaridan kirish imtihonlari

DASTURI

Andijon 2021

Dastur 5A23018 - «Monopoliyaga qarshi boshqaruv va raqobatni rivojlantirish» magistratura mutaxassisligiga kiruvchilar uchun Iqtisodiy yo‘nalishidagi ta’lim yoʼnalishlarining oʼquv rejasidagi asosiy fanlar asosida tuzilgan. 

Tuzuvchilar:

Umarov I.Yu.	Andijon davlat universiteti, Iqtisodiyot kafedrasi dotsenti, iqtisodiyot fanlari doktori.	
		
Maraimova U.I.	Andijon davlat universiteti, Iqtisodiyot kafedrasi mudiri, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent.	

KIRISH
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 22-iyundagi PQ-5157-sonli “2021/2022-o‘quv yilida O‘zbekiston Respublikasining oliy  ta’lim muassasalariga o‘qishga qabul qilishning davlat buyurtmasi parametrlari to‘g’risida”gi qarori, O‘zbekiston Respublikasi  Prezidentining  2017-yil  20-apreldagi  PQ-2909-sonli  “Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g’risida”gi qarori, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 14-yanvarda “Davlat aktivlarini boshqarish, monopoliyaga qarshi kurashishni tartibga solish tizimini va kapital bozorini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g’risida”gi PF-5630-sonli Farmoni mazmun-mohiyati va 2020-yil 23-sentabrda “Ta’lim to‘g’risida”gi O‘RQ-637-soni Qonun asosida zamonaviy va kasbiy bilimlarni chuqur egallagan, jismonan bakuvvat, aqlan yetuk, o‘z kasbining ustasi bo‘lgan raqobatbardosh mutaxassis kadrlar tayyorlash va bu kadrlar bilan mamlakatimizda olib borilayotgan bozor iqtisodiyotiga asoslangan demokratik davlat va jamiyat qurilishi jarayonini jadallashtirish, davlatimizni rivojlangan davlatlar qatorida munosib o‘rin egallashini ta’minlash, Vatan istiqboli va mamlakat kelajagi, yo‘lida fidokorona mehnat qiluvchi  barkamol avlodni  tarbiyalash  va voyaga yetkazish vazifalarini qo‘yadi.
Shu maqsad yo‘lida respublikamiz Prezidenti tomonidan hozirda ta’limni modernizatsiyalashga, zamon talablaridan kelib chiqqan holda islohatlarni olib borishga katta ahamiyat berilmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 16-fevralda «Oliy o‘quv yurtidan keyingi ta’lim tizimini yanada takomillashtirish to‘g’risida» gi PF-4958-son Farmoniga, Shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2015-yil 10-yanvardagi 3-sonli qaroriga va 2015-yil 2-martda “Magistratura to‘g’risidagi nizomni tasdiqlash haqida” gi 36-sonli qaroriga asosan dissertatsiya ishi mazmuni va sifatiga qo‘yiladigan mezonlar va talablar hamda xalqaro ta’lim standartlari darajasida oliy ta’lim muassasalarida magistrlar tayyorlash tartibi belgilangan.
“Mehnat iqtisodiyoti va sotsiologiyasi” bakalavriat taʼlim yoʼnalishi negizida 5A23018 – “Monopoliyaga qarshi boshqaruv va raqobatni rivojlantirish” magistratura mutaxassisligiga kiruvchi talabgorlar uchun taʼlim yoʼnalishi oʼquv rejasiga asosan 4 ta umumkasbiy va ixtisoslik fanlari boʼyicha: «Mikroiqtisodiyot», «Makroiqtisodiyot», «Menejment»   va «Statistika» fanlaridan yozma ish savollari shakllantirilgan. Bu fanlar o‘z negizida qamrab olingan ma’lumotlar quyida batafsil keltirilgan. 
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 22-iyun kungi PQ-5157-son qaroriga ko‘ra magistratura mutahassisligiga qabul 2 bosqichda amalga oshiriladi. Birinchi bosqichda universitetda mutaxassislik fanlaridan imtihon topshiriladi. Ikkinchi bosqichda Davlat test markazi tomonidan chet tili bo‘yicha test sinovlari o‘tkaziladi.
Mutaxassislik fanlaridan kirish imtihonlari yozma ish ko‘rinishida o‘tkaziladi. 

I.	Mutaxassislik fanlarining tasnifi

Yozma ish quyidagi mavzular asosida olib boriladi:
1-“Mikroiqtisodiyot” fanni bo‘yicha:
- “Mikroiqtisodiyot” fanning mazmuni, maqsadi va vazifalari. Iqtisodiy bazis tushunchalari. Fanning mazmuni, vazifalari, predmeti. Resurslarning cheklanganligi va iqtisodiyotning bosh masalasi. Ishlab chiqarish imkoniyatlari chizig‘i va ne’matlarni bir-biri bilan chekli almashtirish (transformatsiya) koeffitsienti. Pozitiv va normativ tahlil. Tovarlar oqimi modeli. Buyruqbozlikka asoslangan iqtisodiyot. Bozor iqtisodiyoti.
- Talab va taklif tahlili asoslari. Bozor muvozanati, maksimal va minimal narxlar. Talab va taklif elastikligi. 
Talab tushunchasi. Talab chizig‘i. Talab funksiyasi. Bir omilli va ko‘p omilli talab funksiyalari. Talabga ta’sir qiluvchi omillar. Talab miqdorining o‘zgarishi. Talabning o‘zgarishi. Taklif va taklif.  Taklif chizig‘i. Taklif funksiyasi. Iste’molchilar talabining pasayishi va unga sabab bo‘layotgan omillar. Bir omilli va ko‘p omilli taklif funksiyalari. Taklifga ta’sir qiluvchi omillar. Taklif miqdorining o‘zgarishi. Taklifning o‘zgarishi. Talab va taklif qonunlari.
Muvozanatlik tushunchasi. Bozor muvozanati. Muvozanat narx. Muvozanat mahsulot miqdori. Muvozanat nuqta.  Bozorning muvozanat holatini qayta tiklash xususiyati. Bozor muvozanatining o‘zgarishi va unga ta’sir qiluvchi omillar. Maksimal narx. Davlat tomonidan maksimal narxning o‘rnatilishi. Bozorda tovar tanqisligi. Tanqislik sohasi. Norasmiy bozor va uning vujudga kelishi. Elastiklik tushunchasi. Elastiklik koeffitsienti. Talabni narxga ko‘ra elastikligi. Talab va taklif funksiyasi uchun elastiklik koeffitsientini hisoblash. Yoysimon elastiklik. Elastik va elastik bo‘lmagan talab. Absolyut elastik va absolyut elastik bo‘lmagan talab. Talab elastikligiga ta’sir qiluvchi omillar. Talabning iste’molchi daromadiga ko‘ra elastikligi. Kesishgan talab elastikligi koeffitsientini hisoblash. Soliq yukini elastiklik nazariyasiga ko‘ra taqsimlanishini tahlil qilish. Bozor sharoiti o‘zgarishi oqibatlarini prognoz qilish va baholash.
- Iste’molchi tanlovi nazariyasi. Daromad samarasi va almashtirish samarasi. Iste’mol nazariyasida ne’mat tushunchasi. Iste’molchi tanloviga ta’sir qiluvchi omillar. Naflik tushunchasi. Iste’molchi ehtiyojini qondirish darajasi. Naflik funksiyasi. Umumiy naflik, chekli naflik, chekli naflikning kamayishi qonuni. Befarqlik egri chizig‘i. Befarqlik chiziqlari kartasi va uning xususiyatlari. Chekli almashtirish normasi.  Byudjet chegarasi va uning o‘zgarishi. Byudjet tenglamasi. «Daromad-iste’mol» chizig‘i va uning xususiyatlari. Normal va past kategoriyali tovarlar uchun Engel chiziklari. «Narx-iste’mol» chizig‘i va Narx-iste’mol» chizig‘iga ko‘ra talab chizig‘ini aniqlash. Normal  va Giffen tovarlari uchun daromad va almashtirish samarasi, umumiy samara. Past kategoriyali tovarlar uchun daromad samarasi va almashtirish samarasi. 
- Bozor va tavakkalchilik. Firma va ularning tashkiliy-iqtisodiy asoslari. Noaniqlik va tavakkalchilik. Ehtimol tushunchasi. Ehtimolning turlari. Noaniqlik sharoitida tanlash. Tavakkalchilikni vujudga kelishi sabablari. Tavakkalchilik o‘lchovi. Kutiladigan miqdor. Chetlanish. Tavakkalchilikka bo‘lgan munosabat. Tavakkalchilikka moyillik. Tavakkalchilikka moyil bo‘lmagan holat. Tavakkalchilikka befarqlik.  Tavakkalchilikni pasaytirish yo‘llari.Korxonalarning faoliyat sohalarini va ishlab chiqaradigan mahsulotlar turini kengaytirish (diversifikatsiyasi). Sug‘urta qilish. Tavakkalchilikni qo‘shish. Tavakkalchilikni taqsimlash. Asimmetrik axborotlashgan bozor. Mahsulot sifati noaniqligi. Ma’naviy tavakkalchilik. Bozordagi asimmetrik axborotlarni yo‘qotish yo‘llari. Bozor signallari. Auksionlar. Olib sotarlik va uni iqtisodiyotdagi o‘rni. Fyucherslar. Opsion va xedjirlashtirish. Investitsiya va tavakkalchilik. Tavakkalchilik aktivlariga bo‘lgan talab. Aktivlar tushunchasi va ulardan olinadigan foyda. Tavakkalchilik va foydaning o‘zaro aloqasi. Iqtisodiyotni diversifikatsiyalash sharoitida mablag‘ egasining o‘z mablag‘ini sarflash yo‘nalishini tanlash muammosi. 
- Ishlab chiqarish nazariyasi. Ishlab chiqarish xarajatlari. Ishlab chiqarish jarayoni. Ishlab chiqarish texnologiyasi. Ishlab chiqarish omillari va ularning turlari. Ishlab chiqarish funksiyasi, bir omilli va ko‘p omilli ishlab chiqarish funksiyalari. Izokvanta tushunchasi. Izokvantalar kartasi va uning xususiyatlari. Izokvantaning yotiqligi burchagi. Izokosta tushunchasi. Izokosta tenglamasi. Ishlab chiqarish omillari cheklangan sharoitda mahsulot ishlab chiqarishni maksimallashtirish masalasining qo‘yilishi. Maksimallashtirish masalasini grafik usuldagi echimi va optimallik sharti. Ishlab chiqaruvchi muvozanati.
Korxonaning qisqa muddatli va uzoq muddatli oraliqdagi faoliyati. Xarajatlar to‘g‘risida tushuncha. Boy berilgan imkoniyatlar va alternativ xarajatlar. Qaytarilmaydigan xarajatlar. Iqtisodiy xarajatlar, buxgalteriya xarajatlari. Ichki va tashqi xarajatlar. Iqtisodiy foyda va normal foyda. Yalpi xarajatlar. O‘zgaruvchan va o‘zgarmas xarajatlar. O‘rtacha xarajatlar. Chekli xarajatlar. Ishlab chiqarish xarajatlari  chiziqlari.  Uzoq va qisqa muddatlardagi xarajatlar grafiklari. 
- Mukammal raqobatlashgan bozorda, qisqa muddatli oraliqda firma foydasini maksimallashtirish va uning taklifi. Raqobatlashuvchi firma va tarmoqning uzoq muddatli oraliqdagi muvozanati, tarmoqning taklifi. Mukammal raqobatlashgan bozor va uning shartlari. RaqobatlaShuvchi firmaning, yalpi, o‘rtacha va chekli daromadlari. Korxona foydasi. Korxona foydasini maksimallashtirishni nazariy jihatdan asoslash va uni grafik usulda tahlil qilish. O‘rtacha uzoq  muddatli xarajat va uning xususiyatlari.   Uzoq muddatli oraliqda ishlab chiqarish hajmini tanlash. Iqtisodiyotda tarkibiy o‘zgarishlarni amalga oshirishning mohiyati va zarurati. Tarmoqqa qarashli tipik firma muvozanati. Tarmoqning muvozanat holati. Tarmoqning taklifi. Xarajatlari o‘sayotgan tarmoqning taklif chizig‘i, xarajatlari o‘zgarmas  bo‘lganda  tarmoqning taklif chizig‘i. 
- Raqobat va yakkahokimlik. Bozor hokimiyati sharoitida narx belgilash tamoyillari. Raqobat tushunchasi. Raqobatlashuvchi firmalar. Raqobatlashmagan bozor turlari. Sof monopoliya. Sof monopoliyaga misollar. Monopolistik bozorga kirishdagi to‘siqlar. Tabiiy monopoliyalar. Sof monopoliyada monopol narx va monopol mahsulotni aniqlash. Monopolistik talab va taklif. Monopol hokimiyat va monopol hokimiyat ko‘rsatkichlari. Monopol narx belgilashda talab elastikligining ta’siri. Monopol narx va jamiyat farovonligi. Monopol narxga soliqlarning ta’siri. Raqobatlashgan monopol bozor. Raqobatlashgan monopol bozorda tovar narxi va ishlab chiqarish hajmini aniqlash. Raqobatlashgan monopol bozor samaradorligi. Narx tushunchasi, tamoyillari va funksiyalari. Bozor sharoitida amal qiluvchi narx turlari. Iste’mol hajmiga ko‘ra narxlar diversifikatsiyasi. Tovarlar kategoriyasiga ko‘ra narx differensiatsiyasi.  Mahsulotlarga bo‘lgan yuqori talab davrida narx belgilash tartibi.
- Mehnat bozori va korxonalarda mehnat  resurslaridan foydalanish. Kapital qo‘yilmalar va kapital bozori. Korxonalar faoliyatini davlat tomonidan tartibga solish. Bozor munosabatlari va mehnat resurslaridan foydalanish ko‘rsatkichlari. Respublikada mehnatga layoqatli aholining ish bilan bandligini ta’minlash va uning ko‘lamini oshirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar. Mehnat qilish va dam olish o‘rtasidagi bog‘liqlik. Ish haqi o‘sishining dam olish vaqti bilan ishlash vaqti o‘rtasidagi nisbatga ta’siri. Mehnat bozorida monopsoniya bo‘lgan hol. Ish haqi minimumi. Minimal ish haqi va muvozanat ish haqi o‘rtasidagi farqlar va ularning oqibatlari. Mehnat bozoriga kasaba uyushmalarining ta’siri. Axoli daromadlari tabaqalanishini Djin koeffitsenti bo‘yicha baholash. Investitsiya samaradorligi.  Obligatsiya qiymati va undan keladigan daromad. Muddatsiz obligatsiya.  Yer bozori, er taklifi, er rentasi. Absolyut renta.Differensial renta. Yer narxi. Bozor munosabatining kamchiliklari. Bozor muvozanatining buzilish oqibatlari. Davlatning bozorga samarali aralaShuvi. Tashqi samara. Manfiy tashqi samara va musbat tashqi samara. 
2-“Makroiqtisodiyot” fanni bo‘yicha:
- “Makroiqtisodiyot”ga kirish. Makroiqtisodiyotning shakllanish tarixi, predmeti va ob’ekti. Dastlabki makroiqtisodiy tahlil elementlari, ”Kene jadvali”. Iqtisodiyotga davlat aralaShuvining zarurligi. Keyns nazariyasining mohiyati. Makroiqtisodiyot fanining shakllanishi. Fanning predmeti va ob’ekti. Asosiy makroiqtisodiy muammolar. Makroiqtisodiyot fanining tadqiqot usullari. Agregatlashning afzalliklari va kamchiliklari. Makroiqtisodiy modellar. “Daromadlar-xarajatlar” va “resurslar-mahsulotlar” oqimi. Qarama-qarshi oqimlar o‘rtasidagi tenglikning buzilishi sabablari. Makroiqtisodiyot sub’ektlarining o‘zaro aloqalari, maqsad va funktsiyalari. “Oqimdan Chetga chiqish” va “Chetdan oqimga qo‘shilish”lar. Makroiqtisodiy siyosat ko‘rinishlari. 
- Asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar.  Milliy iqtisodiyotni tahlil qilishda qo‘llaniladigan ko‘rsatkichlar tizimi. Milliy hisoblar tizimining  asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichi sifatida  Yalpi ichki mahsulot (YaIM) ko‘rsatkichining mohiyati. Iqtisodiy hudud. Rezident. Oraliq hamda yakuniy tovarlar va xizmatlar. Bozor baholari. Sof milliy daromad. Shaxsiy daromad. Shaxsiy tasarrufdagi daromad. Iste’mol. Jamg’arish. Yalpi milliy tasarrufdagi daromad. Asosiy makroiqtisodiy ayniyatlar. Daromadlar va xarajatlar tengligi. Investitsiyalar va jamg’armalar tengligi. Xususiy, davlat va tashqi dunyo jamg’armalari. Nominal va real YaIM. Baholar indekslari. YaIM deflyatori (Paashe indeksi). Iste’mol narxlari indeksi (INI). Fisher indeksi. YaIMni hisoblash usullarini takomillashtirish zaruriyati va yo‘nalishlari. 
-  Iqtisodiy tebranishlar. Ishsizlik. Iqtisodiy davrlarning mohiyati. Iqtisodiy tebranishlarning sabablari: Ilmiy texnika taraqqiyoti. Siyosiy hodisalar. Jahon bozorida eergoresurslar narxlarining o‘zgarishi. Tabiat hodisalar. Talab va taklif o‘rtasidagi nisbat. Yalpi xarajatlardagi o‘zgarishlar. Iqtisodiy davrlarning bosqichlari va ularning tavsifi. Iqtisodiy tebranishlarning turli tarmoqlarga ta’siri. Iqtisodiy tebranishlarning hozirgi kundagi xususiyatlari. Moliyaviy-iqtisodiy inqirozlar. Iqtisodiy tebranishlarga bozorlardagi monopol tuzilmalar, davlatning taribga soluvchilik roli, ilmiy texnika taraqqiyoti va ishlab chiqarishnig baynalminallaShuvi ta’siri. Ishsizlik tushunchasi. Ish bilan bandlar va ishsizlar. Ishsizlikning neoklassik va keynscha kontseptsiyalari. Ishsizlikning keynscha kontseptsiyasi. Majburiy ishsizlik. Bandlilik multiplikatori. Ishsizlik turlari va ish bilan to‘la bandlik. Ishsizlikning haqiqiy va tabiiy darajasi. Potentsial va xaqikiy YaIM. Ishsizlikning iqtisodiy oqibatlari. 
- Inflyatsiya va inflyatsiyaga qarshi siyosat. Inflyatsiya: mohiyati, hisoblanishi va turlari. Inflyatsiya sur’ati. Inflyatsiyaning sabablari, puling miqdoriy nazariyasi. Pul massasining ko‘payishi. Pulning aylanish tezligi ortishi. Mahsulot ishlab chiqarish hajmlarining pasayishi. Iqtisodiyotdagi monopolizm darajasi. Davlat xarajatlari. Inflyatsion soliq. Inflyatsiyaning sur’atlariga ko‘ra turlari. Talab inflyatsiyasi: mohiyati va modeli. Inflyatsion kutish. Inflyatsiyaning kritik nuqtasi. 
Kutilgan va kutilmagan inflyatsiya. Inflyatsiya va foiz stavkalari. Fisher samarasi. Inflyatsiyaning ijtimoiy oqibatlari. Inflyatsiya va ishsizlik. Fillips egri chizig’i. Inflyatsiya sur’ati va ishsizlik darajasi o‘rtasidagi optimal mutanosiblik. 
- Yalpi talab – yalpi taklif modeli. Yalpi talab tushunchasi. AD egri chizig’i. Baho omillari. Foiz stavkasi samarasi. Boylik samarasi va import xaridlari samarasi. AD egri chizig’i traektoriyasi. Pulning miqdoriy nazariyasi. Baholar darajasi va yalpi talab o‘rtasidagi teskari bog’liqlik. Bahodan boshqa omillarning yalpi talabga ta’siri. Iste’mol xarajatlaridagi, investitsiya xarajatlaridagi, davlat xarajatlaridagi va sof eksportdagi o‘zgarishlar. Yalpi taklif tushunchasi va egri chizig’i. Resurslar bahosning o‘zgarishi. Unumdorlikning o‘zgarishi. Soliqlarning o‘zgarishi. Umumiy muvozanat tushunchasi. Valrasning umumiy muvozanat tenglamasi. AD-AS modelida muvozanatning ta’minlanishi mexanizmi. Talab shoklari. Taklif shoklari. Yalpi taklif o‘zgarishining oqibatlari. Barqarorlashtirish siyosati. Pul taklifi va davlat xarajatlarining o‘zgartirilishi.
- Iste’mol, jamg’arish va investitsiya. Yalpi talab komponentlari orasida iste’molning o‘rni. Iste’mol funktsiyasining algebraik va grafik ko‘rinishi. “Asosiy psixologik qonun”. Avtonom iste’mol. Daromad ( shaxsiy tasarrufdagi daromad) va iste’mol o‘rtasidagi o‘zaro bog’liklik. Jamg’arish funktsiyasi va grafigi. Foiz stavkasi va jamg’arish. Xususiy, davlat va tashqi dunyo jamg’armalari.	Iste’molga (ARS) va jamg’arishga o‘rtacha moyillik (APS). Iste’molga (MRS) hamda jamg’arishga (MPS) chegaraviy moyillik. O‘zbekiston Respublikasida ise’mol va jamg’arish jarayonlari xususiyatlari. Investitsiya tovarlariga talabining yalpi talabdagi o‘rni. Avtonom investitsiyalar. Foiz stavkasi. Kutilayotgan sof foyda normasi. 
 - Keynsning tovarlar va xizmatlar bozorida makroiktisodiy muvozanat modeli.
Klassik makroiqtisodiy muvozanat nazariyasi tanqidi. Keynsning makroiqtisodiy muvozanat nazariyasi. Bozor mexanizmi tomonidan yalpi talab va yalpi taklif muvozanati ta’minlanishining doimiy emasligi. “Investitsiya-jamg’arish” modeli. Investitsiyalash va jamg’arish rejalarining turlicha ekanligi. “Daromadlar - xarajatlar” modeli – Keyns xochi. Haqiqiy va rejalashtirilgan xarajatlar. Modelni tuzishdagi asosiy shartlar. Sof eksport funktsiyasi. Importga chegaraviy moyillik. Modelda makroiqtisodiy muvozanatga erishish mexanizmi. Tovar moddiy zahiralarining rejalashtirilmagan o‘zgarishlari.	Haqiqiy investitsiyalar va rejalashtirilgan investitsiyalar tengligi. Iste’molga chegaraviy moyillik va multiplikatsiya samarasi. Multiplikator formulasi. Retsession va inflyatsion  uzilish. 
- Davlat byudjeti, soliqlar va davlat qarzi. Davlat byudjetining mohiyati, tarkibi va funktsiyalari. Daromadlarni qayta taqsimlash. Iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solish va rag’batlantirish. Fan-texnika taraqqiyotini rag’batlantirish. Ijtimoiy siyosatni moliyaviy ta’minlash. Pul mablag’larining markazlashgan fondlarini tashkil etish va foydalalanilishi ustidan nazorat. Davlat byudjeti daromadi. Davlat nobyudjet jamg’armalariri. Konsolidatsiyalashgan byudjet. Soliqlar. Soliqlarning turlari, funktsiyalari. Davlat byudjeti daromadlarining soliqlar turlari bo‘yicha tarkibi. Soliq siyosati. Soliqqa tortish mezonlari. Adolatlilik. Samaradorlilik. To‘lovga qodirlilik.  Soliq yuki. Ijobiy va salbiy samaralar. Byudjet taqchilligi. 
- Byudjet-soliq siyosati. Byudjet-soliq (fiskal) siyosati: mohiyati, maqsadlari, vositalari. Rag’batlantiruvchi va cheklovchi fiskal siyosat. Yopiq va ochiq iqtisodiyotda davlat xarajatlari multiplikatori. Soliq multiplikatsiyasi mexanizmi. Soliq multiplikatori. Balanslashgan byudjet multiplikatori. Soliqlarni kamaytirilishi samarasi va davlat xarajatlarini oshirilishi samarasi. Diskret fiskal siyosat. Davlat byudjeti taqchilligi va profitsiti. Nodiskret fiskal siyosat. Avtomatik barqarorlashtirgichlar. Progressiv soliq tizimi. Davlat transfertlari tizimi. Davriy taqchillik va davriy profitsit. Davlat byudjetining tarkibiy taqchilligi. Tarkibiy profitsit. Taqchillikni moliyalash uslullari. 
- Pul bozorida muvozanat. Pul tushunchasi va funktsiyalari. Pul agregatlari: M1, M2, M3, L, “kvazi pullar”. Pulga talabga monetarcha yondoShuv. Fisher va Kembrij tenglamalari. Pulning aylanish tezligi. Baholar darajasi, real YaIM hajmi va pulga talab. Pulga bo‘lgan real talab. “Pul mablag’larining real zahirasi”. Pulga talabning keynscha nazariyasi - likvidlilikni afzal ko‘rish nazariyasi. Bitimlar uchun, ehtiyotkorlik shartiga ko‘ra va mulk sifatida pulga (spekulyativ) talab. Pulni saqlashning muqobil qiymati. Pulga spekulyativ talab va qimmatli qog’ozlar daromadliligi darajasi o‘rtasidagi teskari bog’liqlik. Pulga talab funktsiyasi. Pulga  talab egri chizig’i grafigi. Fisher samarasi. Nominal foiz stavkasi va pulga talab. Pulga talabga portfelli yondoShuv. Aktivlar portfelining tarkibi, unda naqd pulning ulushi. Jamg’arilgan boylik hajmi va pulga talab. Pul bazasi. Pul multiplikatori. Pul taklifining kengaytirilgan modeli. Markaziy Bank tomonidan pul taklifini nazorat qilish va tartibga solish vositalari. Baholar darajasi  qayd qilingan va daromadlarning belgilangan darajasi sharoitda pul bozorida qisqa muddati muvozanat. 
- Pul-kredit siyosati. Bank tizimining tarkibi. Markaziy bank va tijorat banklarining funktsiyalari. Banklarning asosiy operatsiyalari va bozor iqtisodiyotidagi roli. Pul-kredit siyosatining mohiyati, pirovard maqsadlari va oraliq mo‘ljallar. Majburiy zahira normasi. Hisob stavkasi (qayta moliyalash stavkasi). Ochiq bozordagi operatsiyalar. Qayta sotib olish to‘g’risida keliShuv (REPO). Qat’iy va yumshoq pul kredit siyosati. Pul kredit siyosatining ta’sirini ishlab chiqarish hajmiga yetkazish mexanizmi. Yetkazish mexanizmidagi buzilishlarning sabablari va oqibatlari. YaIMning o‘sishi va pul-kredit siyosati. Pul-kredit siyosatining ko‘zda tutilmagan salbiy samaralari. Pul-kredit va byudjet-soliq siyosatini muvofiqlashtirish muammolari, siqib chiqarish samarasi. O‘zbekiston Respublikasida bank tizimi barqarorligini oshirish  va  pul-kredit siyosatini takomillashtirishning   asosiy yo‘nalishlari.
- IS-LM modeli shakllanishi va tadbiqi. Xiks-Xansen modelining mohiyati.tovarlar va xizmatlar hamda pul bozorlaridagi muvozanatni umumlashtiruvchi model.Modelning tenglamalari va asosiy o‘zgaruvchilari. Ekzogenva endogen o‘zgaruvchilar. Empirik koeffitsentlar. Tovarlarva xizmatlar bozoridagi muvozanat. IS egri chizig’i. IS egri chizig’ining daromadlar o‘qiga nisbatan yotiqligi va tikligi. IS egri chizig’ining tenglamasi. IS egri chizig’ining surilishlarini belgilovchi omillar. Pul bozoridagi muvozanat. LM egri chizig’i. Egri chiziqningdarmad o‘qiga nisbatan  yotiqligi va tikligi. LM egri chizig’ining algebrik natijasi. LM egri chizig’i siljishlari. IS-LM modelidagi muvozanat. IS-LM modelida pul-kredit siyosati. Pul-kredit siyosatining samaradorligi. Likvidlilik tuzog’i. Investitsiya tuzog’i. Baholar o‘zgarishi sharoitida rag’batlantiruvchi fiskal va pul-kredit siyosati. Modelda qisqa muddatli va uzoq muddatli muvozanat.
- Iqtisodiy o‘sish: umumiy tavsifi, neokeynscha va neoklssik modellari. Iqtisodiy o‘sish tushunchasi, ahamiyati. Ishlab chiqarish imkoniyatlari egri chizig’i. Ishlab chiqarishning potentsial hajmi dinamikasi. Iqtisodiy o‘sishning o‘lchanishi, real YaIM va aholi jon boshiga to‘g’ri keladigan real YaIM dinamikasi. Ekstensiv va intensiv iqtisodiy o‘sish. Ekstensiv o‘sishning resurs, texnologik va ekologik cheklovlari. Iqtisodiy o‘sishning taklif, talab va taqsimot omillari. Ishlab chiqarishning moddiy-ashyoviy omillari. Ishlab chiqarish va investitsiya hajmlari o‘rtasidagi bog’liqlik modeli. Haqiqiy, kafolatlangan va tabiiy o‘sish sur’atlari. To‘liq bandlik sharoitida barqaror o‘sish formulasi. O‘zbekiston Respublikasida iqtisodiy o‘sish sur’atlari va omillari. A.Lyuisning iqtisodiy o‘sish modeli. Agrar va sanoat sektori. Mehnat resurslarini qishloq xo‘jaligidan sanoatga qayta taqsimlash. Modelning qo‘llanishi imkoniyatlari. 
- Xalqaro savdo nazariyalari. Tashqi savdo siyosati. Xalqaro savdoning zarurligi va ko‘rinishlari. Jahon iqtisodiyotida xalqaro savdo ko‘lamlarining ortib borishi. A. Smitning mutlaq ustunlik nazariyasi. Mutlaq xarajatlardagi farq. Ishlab chiqarish xarajatlari va o‘rin almashtirish xarajatlari doimiyligi shartlari. Ishlab chiqarish imkoniyatlari egri chiziqlari. To‘liq ixtisoslashish. O‘rin almashtirish xarajatlarining ortib borishi. Manfaatlarning taqsimlanishi. 
Tashqi savdo siyosati: mohiyati va maqsadlari, usullari. Tarif va notarif usullari. Import tariflari. Tariflarning baholar darajasi, iste’molchilar va ishlab chiqaruvchilarga ta’siri. Davlat ko‘rgan yutuq. Milliy farovonlikning sof yo‘qotilishi. Ta’riflarni yoqlovchi hamda ularga qarshi fikrlar. Yangi paydo bo‘lgan tarmoqlarni himoya qilish. Tarifga nisbatan afzalliklari, kamchiliklari va qo‘llash muammolari. Tashqi savdo dinamikasi, tovarlarga ko‘ra tarkibi  va diversifikatsiyalash.
- To‘lov balansi. Valyuta kursi. To‘lov balansi tushunchasi, makroiqtisodiy roli, tuzish tamoyillari. Iqtisodiy hudud. Rezident. Ikki bor yozuv. Kredit. Debet. Operatsiyalar bahosi. Tashqi savdo balansi. Joriy operatsiyalar balansi. Tovarlar eksporti va importi. Omildan olingan daromadlar. eksportga va importga o‘xshash operatsiyalar. Sof joriy transfertlar. Joriy operatsiyalar balansi qoldig’i va uni makroiqtisodiy tartibga solish. Kapital xarakati va moliyaviy operatsiyalar balansi. Sof xorijiy investitsiyalar va kreditlar. Aktivlarni sotish va sotib olish. To‘lov balansi tarkibiy qismlari o‘rtasidagi aloqadorlik. Ichki va tashqi balans. To‘lov balansi tahlili. Valyuta bozori. Valyuta ayirboshlash zarurati. Chet el valyutasiga talab. Chet el valyutasini taklif etish. Chet el valyutasiga talab va uni taklif etishning kichik mamlakat modeli. Valyuta bozorida muvozanatning kichik mamlakat modeli. Valyuta kursi. To‘g’ri, bilvosita va teskari kotirovka.  Muvozanatli valyuta kursi. Makroiqtisodiy siyosatning muvozanatli valyuta kursiga ta’siri.
- Ochiq iqtisodiyotda makroiqtisodiy siyosat. Mendell Fleming modeli. Ochiq iqtisodiyotda muvozanatli ishlab chiqarish hajmi. Ochiq iqtisodiyotda yalpi ishlab chiqarish hajmi. Ichki xarajatlar va savdo balansi. Sof eksport. Ichki xarajatlar va milliy ishlab chiqarish hajmi.Eksport va importning milliy iqtisodiyotga ta’siri. Eksport va import o‘rtasidagi bog’liqlik. Sof eksport va muvozanatli ishlab chiqarish hajmi. Ochiq iqtisodiyot uchun Keyns xochi. Mandell-Flemingning ochiq iqtisodiyot modeli. Ochiq iqtisodiyotda pul-kredit siyosati. Qayd qilingan valyuta kursi va kapitalning yuqori mobilligi sharoitida pul-kredit va fiskal siyosat. Fiskal siyosatning samaraliligi. Devalvatsiyaning ishlab chiqarish hajmiga ta’siri. Kapitalning past mobilligi sharoitida pul-kredit va fiskal siyosat. Erkin suzib yuruvchi valyuta kursi sharoitida iqtisodiy siyosat.
3-“Menejment” fanni bo‘yicha:
- Menejmentning rivojlanish tarixi va hozirgi holati.
Menejmentning tarixiy shart-sharoitlari. Hozirgi zamon oʼzbek menejmentining xususiyatlari. Menejmentni paydo boʼlishi. Mashinali ishlab chiqarishni rivojlanishi. Bozor subʼektlarining katta miqdorini vujudga kelishi, hajmini oʼsishi va bozor aloqalarini kuchayishi. Boshqaruvga kasbiy yondaShuv zarurligini asoslab beruvchi raqobatni oʼsishi va bozor iqtisodiyotining barqarorligi. Yirik korporatsiyalarni paydo boʼlishi va Shunga koʼra faqat xodimlarning maxsus apparati bajarishi mumkin boshqaruv ishlari hajmi va murakkabligini koʼpayishi. Mulkni aktsiyadorlar oʼrtasida jamlanishi, buning natijasida aktsiyadorlik sarmoyasini boshqarishning yangi vazifalari. Tadbirkorlarni sanoat inqilobi davrida yaratilgan texnikaning afzalliklaridan foydalanishga harakatlari. Menejmentning ilmiy maktablari. Ilmiy boshqaruv maktabi. Boshqaruvning klassik yoki maʼmuriy maktabi. Boshqaruvdagi insoniy munosabatlar maktabi. Ahloqiy fanlar yoki bixevioristik maktab. Boshqaruv fani maktabi yoki miqdoriy usul. Vaziyatli yondaShuv. Tizimli yondaShuv. Jarayonli yondoshuv. Mamlakat boshqaruvining rivojlanishi. Menejmentning xorijiy modeli. Menejmentning amerikacha modeli. Menejmentning yapon modeli. Menejmentning Gʼarbiy Yevropa modeli.
- Menejmentning nazariy asoslari.
Boshqaruv va menejment. Moliyaviy menejment. Innovatsion menejment. Savdo menejmenti. Boshqaruv (menejment)ning mohiyati va tizimi. Boshqaruv tizimining boshqaruvchi va boshqariluvchi tizimchalari.Toʼgʼridan toʼgʼri aloqa. Teskari aloqa. Menejment tizimining tuzilishi. Menejmentga nisbatan yondoshuvlar. Menejmentning ilmiy yondashuvlari va tamoyillari. Boshqaruv usullari. Maʼmuriy yondaShuv. Qayta ishlab chiqaruvchi yondaShuv. Dinamik yondashuv. Integratsiyali yondaShuv. Majmuaviy yondaShuv. Marketingli yondashuv. Meʼyoriy yondashuv. Ahloqiy yondashuv. Jarayonli yondashuv. Tizimli yondashuv. Vaziyatli yondashuv. Vazifaviy yondashuv. Menejment tamoyillari. Mehnat taqsimoti tamoyili. Vakolatlar va javobgarlik tamoyili. Intizom tamoyili. Yakka hukmronlik tamoyili. Harakatlar birligi tamoyili. Shaxsiy manfaatlarni boʼysindirilishi tamoyili. Xodimlarni mukofotlash tamoyili. Markazlashtirish tamoyili. Qoyali zanjir tamoyili. Tartib tamoyili. Adolat tamoyili. Xodimlarning barqarorligi tamoyili. Tashabbus tamoyili. Korporativ ruh tamoyili.
Boshqaruv usullari. Boshqaruvning iqtisodiy usullari. Boshqaruvning maʼmuriy usullari. Boshqaruvning ijtimoiy-psixologik usullari.
-	Mehnatni boshqarish usullari.
Mehnatni boshqarishning xarakteri. Iqtisodiy oʼsishning har xil bosqichlarida mehnatni boshqarish turlari. F.Teylorning mehnatni boshqarish usullari. Mehnatni texnokratik boshqarish. Sanoatda bandlikning umumiy tamoyillari va mehnat munosabatlarini oʼrnatish. D.Makgregorning “X” va “Y” nazariyasi. Mehnatni innovatsion boshqarish. Mehnatni innovatsion boshqarishga oʼtishning asosiy omillari va shartlari. Korporatsiyalarda “Sifat toʼgaraklari” ishchi guruhini tashkil etish.
- Menejment texnologiyasi. 
Boshqaruv jarayoni. Boshqaruv vazifalari. Rejalashtirish. Maqsadlar. Tashkil qilish. Motivatsiya. A. Maslou boʼyicha ehtiyojlar ierarxiyasi. Muvofiqlashtirish. Boshqaruvda axborotlar va kommunikatsiyalar. Tashkilot va tashqi muhit oʼrtasidagi kommunikatsiyalar. Ishlab chiqarish va boshqaruv bosqichlari boʼyicha boʼlinmalar ichidagi kommunikatsiyalar. Shaxslararo kommunikatsiyalar. Boʼlinmalar oʼrtasidagi kommunikatsiyalar. Norasmiy kommunikatsiyalar. Kommunikatsion jarayon. Kommunikatsion tarmoqlarning namunalari. Boshqaruv qarorlari. Qarorni bajarilishini tashkil qilish. Qarorni bajarilishi ustidan nazorat qilish, faoliyat va qarorga tuzatishlar kiritish. Qarorni bajarish boʼyicha faoliyatni baholash.
- Tashkilotlar va ularni boshqarish. 
Tashkilotlar tushunchasi va ularning tavsifi. Tashkilotning yashash davri. Tashkilotlarning ichki muhit. Tashkilotlarning tashqi muhiti. Tashkilot ichki va tashqi muhitining omillari va oʼzgaruvchanligi. Tashkilotlar faoliyatini turkumlashtirish. Tashkiliy tuzilmalarning turlari. Tashkilotning tashkiliy tuzilmasi. Mehnatni gorizontal boʼlinishi. Mehnatni vertikal taqsimlanishi. Toʼgʼri chiziqli tuzilma. Boshqaruvning vazifaviy tuzilishi. Toʼgʼri chiziqli vazifaviy tuzilma. Boshqaruvning toʼgʼri chiziqli - shtabli tuzilmasi. Boshqaruvning matritsa tuzilmasi. Divizional (yoki boʼlimli) tashkiliy tuzilma. Mahsulotli tashkiliy tuzilma. Mintaqaviy tashkiliy tuzilma. Isteʼmolchiga qaratilgan tashkiliy tuzilma. Boshqaruvning kombinatsiyalashtirilgan tuzilmasi. Asosiy tashkiliy-xuquqiy shakllar. Maʼsuliyati cheklangan jamiyat. Qoʼshimcha maʼsuliyatga ega jamiyat. Aktsiyadorlik (hissadorlik) jamiyati. Shoʼʼba va bogʼliq jamiyatlar. Davlat unitar korxonalari. Notijorat tashkilotlar. Matlubot kooperativi. Kartelь. Sindikat. Trest. Kontsern. Konsortsium. Sanoat xoldinglari. Tadbirkorlar uyushmalari. Virtual korporatsiya. Tashkilotlarni rivojlanishidagi zamonaviy tendentsiyalar. Tarmoqli tashkilotlar. Tashkilotlarning yangi turlari. Tashkilotlarni strategik boshqarish. Strategik boshqaruv tuzilmasi.Strategik maqsadlarini belgilash. Strategiyani tanlash. Tashkiliy oʼzgarishlarni boshqarish. Tashkiliy oʼzgarishlarni amalga oshirish modellari. Boshqaruvning samaradorligi.
- Zamonaviy menejer.
Menejer: tushunchasi, shaxsiy va ishga doir sifatlari, vazifalari. Korxona menejerlarining darajalari. Menejer va yetakchi. Yetakchining anʼanaviy kontseptsiyasi. Menejerning yetakchidan farqi. Yetakchilik sifatlari nazariyasi. Yetakchilik hulqi kontseptsiyalari. Vaziyatli yetakchilik kontseptsiyasi. Tannenbaum-Smit yetakchilik hulqi kontiniumi (uzliksizligi). Vaziyatli yetakchilik modellari (F.Fidler). Xersey va Blansharlarning vaziyatli yetakchilik modeli. Xauz va Mitchellarning “yoʼl-maqsad” yetakchilik modeli. Vrum-Iettona-Yagolarning qarorlar qabul qilishning vaziyatli modeli. Yetakchilarni yangi kontseptsiyalari. Atributli(belgili) yetakchilik kontseptsiyasi. Xarizmatik yetakchilik kontseptsiyasi. Tubdan oʼzgartiruvchi yetakchi kontseptsiyasi. Menejerning uslubi. Rahbarlik uslublarining mazmuni.Rahbarlikning demokratik uslubi. Ishga doir etika va etiket. Menejerning imidji. Imidj tushunchasi. Ishbilarmonlik etikasi. Nutq madaniyati. Ishbilarmonlik etiketining milliy xususiyatlari.
- Boshqaruv mehnatini tashkil qilish.
Boshqaruv mehnati: taʼrifi, xususiyatlari, turlari. Evristik mehnat. Maʼmuriy mehnat. Operator mehnati. Boshqaruv mehnatini ilmiy tashkil qilish. Rahbarni oʼzini oʼzi boshqarishi. Menejment tomonidan vaqtdan va oʼz imkoniyatlaridan koʼproq foydalanish. Uning oʼzining sogʼligʼini saqlash va mustahkamlash. Hayotni borishini ongli ravishda boshqarish. Ham ishdagi va ham shaxsiy hayotidagi tashqi holatlarni yengib oʼtish. Oʼzini oʼzi boshqarishi doirasi. Maqsadlarni qoʼyish. Ishlash qobiliyatining oʼrtacha statistik oʼzgarishlari. Axborot bilan ishlash. Telefondagi soʼzlashishlar. Yozishmalarni ratsional olib borish. Menejer faoliyatini rejalashtirish va tashkil qilishning qurollari.
- Mehnat jamoalari xodimlarini boshqarish.
Jamoa tushunchasi, turlari, shakllanish bosqichlari. Mehnat jamoasi. Taʼsir oʼtkazish va hukmronlik. Majbur qilishga asoslangan hukmronlik. Mukofotlashga asoslangan hukmronlik. Ekspertli hukmronlik. Namuna yoki xarizma hukmronligi. Qonuniy hukmronlik. Resurslarga egalik qilishga asoslangan hukmronlik. Axborotlarni olish va ulardan foydalanishga asoslangan hukmronlik. Nizolarni boshqarish. Nizolarning vazifalari. Shaxs ichidagi nizo. Shaxslararo nizo. Shaxs va guruh oʼrtasidagi nizo. Guruhlararo nizo. Kartografiya usuli. Nizoning kartasi. Nizolarni hal qilishning tarkibiy usullari. Nizolarni hal qilishning shaxslararo usullariga. Xodimlarni boshqarish. Xodimlarni tanlash. Xodimlarni tanlashning ichki va tashqi manbalarini solishtirish. Menejerning ishbilarmonlik sifatlarini baholash. Martabani boshqarish. Xodimlardan foydalanish.
- Korxona qudratini boshqarish.
Korxona qudratini boshqarish texnologiyasining bosqichlari. Korxona qudratidan foydalanish dinamikasi va samaradorligining tuzilishini, uning bozordagi ulushini baholash. Korxona qudratini raqobatbardoshligini baholash. Korxonaning iqtisodiy qudrati. Korxona qudratini rezervlari va yoʼqotishlarini tahlil qilish. Korxona qudratini raqobatbardoshligini oshirish boʼyicha strategiya va taktikani tanlash. Tanlangan strategiya va taktikadan kelib chiqqan holda korxona qudratining raqobatbardoshligini oshirish boʼyicha tadbirlarni oʼtkazish.
Korxona qudratining raqobatbardoshligi. Indikatorli usul. Matritsa usuli. Korxona qudrati qobiliyati konturining matritsasi. Korxona qudrati samaradorligi rezervlari. Korxona qudrati raqobatbardoshligining tuzilishi va dinamikasi.
4-“Statistika” fanni bo‘yicha:
- “Statistika” faniga kirish
 Statistika predmeti. Statistikacha tafakkur, ehtimollar, katta sonlar qonuni, statistik qonuniyatlar. Hozirgi zamon O‘zbekiston davlat statistikasi va halqaro statistika. Statistik ko‘rsatkichlarning mazmuni va ahamiyati. Statistik jadvallar. Jadval turlari va tuzish qoidalari. Statistik tasniflashning mohiyati va ahamiyati. Statistik to‘plam mazmuni va xususiyatlari. O‘rtacha miqdorlarning mohiyati va ahamiyati. Variatsiya mohiyati va uni o‘lchash zaruriyati. Variatsion kenglik. Tanlanma kuzatish haqida umumiy tushuncha. O‘zaro bog’lanishlar haqida tushuncha va ularning turlari. Dinamika qatorlari, ularning tarkibiy unsurlari va turlari. Indeks so‘zining lug’aviy ma’nosi va qo‘llanishi. Statistikada balans usulining mohiyati va ahamiyati. O‘zbekiston milliy hisoblar tizimi – iqtisodiy statistikaning uslubiy negizi. Aholi statistikasi. Mehnat bozori statistikasi. Milliy boylik statistikasi. Yalpi ichki mahsulot statistikasi. Milliy daromad va milliy hisoblar tizimidagi boshqa daromad ko‘rsatkichlari. Tashqi iqtisodiy faoliyat statistikasi. Moliya-kredit tizimi statistikasi. Aholi turmush darajasi statistikasi. 
- Statistika fanini  predmeti va uslubi
Statistika predmeti. Statistikacha tafakkur, ehtimollar, katta sonlar qonuni, statistik qonuniyatlar. Statistika uslubiyati Statistika va ekonometrika. Statistikaning paydo bo‘lish tarixi va rivojlanish bosqichlari. Statistika so‘zi ko‘p qirrali tushuncha sifatida va uni turli mazmunlarda ishlatilishi. Statistika - ilm-fan tarmog’i, amaliy faoliyat sohasi, raqamlarda ifodalangan ma’lumot (axborot), bilim yo‘nalishi.
- Statistik kuzatish uslubiyati
 Hozirgi zamon O‘zbekiston davlat statistikasi va halqaro statistika. Statistik kuzatish mohiyati va uning oldiga qo‘yiladigan talablar, kuzatish ob’ekti va sub’ekti. Statistik kuzatishni tayѐrlash uslubiyati. Statistik kuzatish turlari. Hisobot, maxsus tashkil etiladigan kuzatish, biznes –tekshirishlar va ro‘yxatlar. Statistik kuzatish xatolari va ularni aniqlash yo‘llari. 
- Statistik jamlash va guruhlash
 Statistik jamlashning mazmuni va uni masalalari. Jamlash tushunchasini tor va keng ma’nolarda talqin etish. Statistik guruhlashning mohiyati va uni ijtimoiy-iqtisodiy hodisalarni tahlil qilishda ahamiyati. Guruhlash turlari. Atributiv va miqdoriy guruhlash. Oddiy guruhlash. Ko‘p o‘lchovli guruhlash va uning turlari: kombinatsion guruhlash; irearxik guruhlash. Guruhlash tuzish qoidalari. Guruhlash belgisi. Guruhlar soni. Guruhlar oralig’i. Statistik tasniflash va uning o‘ziga xos xususiyatlari. Statistik to‘plam tuzilishi va ijtimoiy-iqtisodiy hodisalar o‘rtasidagi bog’lanishlarni o‘rganishda guruhlash usulini qo‘llash ahamiyati. Taqsimot qatorining mohiyati va uni tarkibiy unsurlari. Taqsimot qatorlari turlari. Atributiv va variatsion qatorlar. Variatsion qatorlar turlari: diskret va oraliqli qatorlar. Taqsimot qatorlari grafiklari: gistogramma; poligon; kumulyata; ogiva.  
- Statistik jadval va grafiklar.
 Statistik jadvallar. Jadval turlari va ularni tuzish qoidalari. Grafiklar haqida tushuncha, statistikada ularning roli va ahamiyati. Grafiklarning turlari va asosiy elementlari. CHiziqli va yassi diagrammalar. Sektorli diagrammalar. Kvadrat va doira shakldagi diagrammalar. Tasvirli (suratli) diagrammalar. Statistik xaritalar. Iqtisodiy jaraѐnlar rivojlanishini jadvallar va grafiklarda ifodalash. Asosiy tushuncha va atamalar.
- Statistik ko‘rsatkichlar
 Statistik ko‘rsatkichlarning mazmuni va ahamiyati. Statistik ko‘rsatkichlarning turlari va tasnifi. Mutlaq va nisbiy ko‘rsatkichlar. Nisbiy ko‘rsatkichlarning tasnifi. Nisbiy miqdorlar orasidagi bog’lanishlar. Milliy mahsulot va daromadlarning doiraviy aylanmasi makroiqtisodiy  ko‘rsatkichlar tizimining asosi. Makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar tizimi. Bozor iqtisodiѐti jaraѐnlarini tahlil qilishda qo‘llaniladigan halqaro standart ko‘rsatkichlar. 
- O‘rtacha miqdorlar.
O‘rtacha miqdorlarning mohiyati va ahamiyati. O‘rtacha miqdor turlari va ularni hisoblash tartibi. O‘rtacha arifmetik xossalari.  O‘rtacha arifmetikni “shartli moment” usulida hisoblash. Iqtisodiy hodisalarni o‘rganishda arifmetik o‘rtachani qo‘llash. O‘rtacha geometrik miqdor. Nisbiy o‘zgarishlar uchun o‘rtacha geometrikni aniqlash. Nisbiy o‘zgarish asosida o‘rtacha geometrik darajasini aniqlash. O‘rtacha arifmetikning matematik xossalari. O‘rtacha garmonik. O‘rtacha kvadratik. O‘rtacha kub. Darajali o‘rtachalar. Tuzilmaviy o‘rtacha ko‘rsatkichlar. Mediana. Moda. Kvantililar. 
- Variatsiya ko‘rsatkichlari
Variatsiyaning mohiyati va uni o‘lchash zaruriyati. Variatsion kenglik. O‘rtachasi kvadrat tafovutning (dispersiya) va o‘rtacha kvadratik tafovut. Dispersiya va o‘rtacha kvadratik tafovut xossalari. Dispersiya va o‘rtacha kvadratik tafovutni hisoblashning soddalashtirilgan usullari. Dispersiyalarni qo‘shish qoidasi va uni bozor hodisalarini tahlil qilishda qo‘llash. Muqobil (alternativ) belgi dispersiyasi. O‘rtacha mutlaq tafovut. Kvartil tafovuti va nimkvartil kenglik. Variatsiya koeffitsientlari. Asimmetriya ko‘rsatkichlari. Ekstsess me’ѐrlari. Variatsiya ko‘rsatkichlarining optimal chegaralari. Kontsentratsiyalanish, ixtisoslashish va monopollashtirish ko‘rsatkichlari. Dispersion tahlil. 
- Tanlanma kuzatish
Tanlanma kuzatish haqida umumiy tushuncha. Tanlanma reprezentativligi va uni ta’minlaydigan tanlash usullari. Tanlanma kuzatish xatolarini aniqlash. Tanlanmaning zaruriy miqdorini aniqlash. Tanlanma kuzatiish ma’lumotlarini bosh to‘plamga tarqatish. Gipotezalarni statistik tekshirish asoslari. Taqsimot qonuni haqidagi gipotezani baholash. O‘rtacha miqdorlar haqidagi gipotezalarni tekshirish.  
- Korrelyatsion va regression tahlil
O‘zaro bog’lanishlar haqida tushuncha va ularning turlari. Regression va  korrelyatsion tahlil vazifalari va uning bosqichlari. Boshlang’ich ma’lumotlar asosida to‘g’ri chiziqli regressiya  tenglamasi va korrelyatsiya koeffitsientini  aniqlash. Ranglar korrelyatsiya koeffitsienti. Guruhlangan ma’lumotlar asosida to‘g’ri chiziqli regressiya tenglamasini aniqlash. Korrelyatsion jadval. Egri chiziqli regressiya tenglamalarini aniqlash. Bir omilli regressiya tenglamasini baholash va tahlil qilish. Ko‘p o‘lchovli korrelyatsiya. Muhim va mohiyatli omillarni tanlash. Ko‘p omilli chiziqli regressiya tenglamasini aniqlash. Ko‘p o‘lchovli va xususiy korrelyatsiya koeffitsientlari. Ko‘p o‘lchovli regressiya tenglamalarini baholash va tahlil qilish. Bir va ko‘p omilli bog’lanish natijalarini tarkibiy qismlarga ajratish usullari. Korrelyatsion – regression modellardan iqtisodiy  tahlil va istiqbolni baholashdafoydalanish yo‘llari. Omillar tahlili va bosh komponentlar usuli. Atributiv belgilar orasidagi bog’lanishlarni o‘lchash usullari.
- Dinamikani statistik o‘rganish usullari
Dinamika qatorlari, ularning tarkibiy unsurlari va turlari. Dinamika qatorlarini tahlil qilish ko‘rsatkichlari. Dinamika o‘rtacha ko‘rsatkichlarini hisoblash yo‘llari. Dinamika tendentsiyalarini aniqlash usullari. Uzoq muddatli (asriy) rivojlanish tendentsiyalarini aniqlash usullari. Davriy ѐki tsiklik tebranishlarni o‘rganish usullari. Mavsumiy tebranishlarni o‘rganish usullari. Dinamika qatorlarida avtokorrelyatsiyani aniqlash usullari. Dinamika qatorlarida lag aniqlash usullari. Dinamika qatorlari korrelyatsiyasini o‘lchash usullari.
- Iqtisodiy indekslar
Indeks so‘zining lug’aviy ma’nosi va qo‘llanishi. Iqtisodiy indekslar haqida umumiy tushuncha (mohiyati, ahamiyati va funktsiyalari). Indekslarning turlari va tasnifi. Yakka indekslar. Zanjirsimon, o‘zgarmas asosli va o‘zgaruvchan asosli yakka indekslar. Yakka indekslarning xossalari. Vaznsiz umumiy indekslar. Vaznli o‘rtacha indekslar. Bazis vaznli agregat indekslar. Laspeyres indekslari. Joriy vaznli agregat indekslar. Paashe indekslari. Laspeyres va Paashe indekslarining qiѐsiy tahlili. Boshqa shakldagi agregat indekslar. Guruhiy indekslar va ularni iqtisodiy samaradorlik ko‘rsatkichlarini tahlil qilishda qo‘llash. O‘zaro bog’langan indekslar. Sanoat mahsuloti indekslari. Yalpi ichki mahsulot jismoniy hajmi indeksi va deflyatori. Iste’mol narxlari indeksi. Ishlab chiqaruvchilar narxlari indeksi. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari narxlari indeksi.
- O‘zbekiston milliy hisoblar tizimi – iqtisodiy statistikaning uslubiy negizi 
Milliy hisoblar tizimi haqida tushuncha. Iqtisodiy rivojlanish  darajasini va dinamikasini xarakterlaydigan o‘zaro bog’liq bo‘lgan ko‘rsatkichlar tizimi. Milliy hisoblar tizimi hisoblamalari tasnifi va ularni tuzish tamoyillari. Ishlab chiqarish hisoblamasining ko‘rsatkichlari va uning uslubiyati. Daromadlarni hosil bo‘lish hisoblamasining ko‘rsatkichlari va uning o‘ziga xos xususiyatlari. Birlamchi daromadlar tushunchasi. Daromadlarni taqsimlash hisoblamasining ko‘rsatkichlari va uning o‘ziga xos uslubiyati. Yalpi ichki mahsulot – milliy hisoblar tizimining asosiy ko‘rsatkichi. Yalpi milliy daromadni taqsimlash va qayta taqsimlash. Mavjud milliy daromad. Sof milliy daromad. Mavjud milliy daromad va sof milliy daromadni hisoblash usullari. Tashqi dunѐ bilan aloqalarinixarakterlaydigan tovar va xizmatlar hisoblamasini tuzishning o‘ziga xos xususiyatlari. Ayrim institutsional sektorlar uchun tuziladigan hisoblamalarining o‘ziga xos xususiyatlari.
- Aholi statistikasi
Aholi soni va tarkibini statistik o‘rganish. Doimiy va mavjud aholi soni, ular orasidagi bog’lanish. Aholi sonini aniqlash, o‘rtacha aholi sonini hisoblash usullari. Aholi soni dinamikasi ko‘rsatkichlari. Aholini jinsi, millati, oilaviy holati, ma’lumotli darajasi va boshqa belgilar bo‘yicha o‘rganish. Aholini hududlar bo‘yicha joylashishi. SHahar va qishloq aholisi. Aholining tabiiy va mexanik harakati statistikasi. Aholining tabiiy va mexanik harakati haqida tushuncha. Aholining tabiiy harakatini ifodalovchi absolyut va nisbiy ko‘rsatkichlar: tug’ilishi, vafot etishi, tabiiy o‘sishi. Tug’ilish va vafot etishning umumiy va maxsus koeffitsientlari. Aholi migratsiyasi turlari. Aholi migratsiyasining absolyut va nisbiy ko‘rsatkichlari. Hozirgi kundagi aholi mexanik harakatining o‘ziga xos xususiyatlari. Nikohdan o‘tish va undan o‘chish ko‘rsatkichlari. O‘rtacha umr ko‘rish ko‘rsatkichi va kelajakdagi aholi sonini hisoblash usullari. Aholi haqidagi statistik ma’lumot manbalari. 
- Mehnat bozori statistikasi
Iqtisodiy faol aholi  tushunchasi. Uning soni va tarkibi. Bandlilik va  ishsizlik statistikasi. Iqtisodiy nofaol aholi tushunchasi. Uning soni va tarkibi. Mehnat resurslari statistikasi. Mehnat resurslari sonini hisoblash usullari. Mehnat resurslari balansi. Uning sxemasi va ko‘rsatkichlar tizimi, uni tahlil qilishning asosiy yo‘nalishlari. Iqtisodiѐtda band bo‘lganlarning faoliyat sohasi, mulk formasi, xo‘jalik yuritish formasi va mamlakat hududlari bo‘yicha taqsimlanishini statistik o‘rganish. Korxona va tashkilotlarning xodimlarini asosiy va asosiy bo‘lmagan faoliyatlari bo‘yicha taqsimlanishi. Sanoat, qishloq xo‘jaligi va boshqa tarmoqlardagi asosiy xodimlar kategoriyalari. Iqtisodiѐt tarmoqlarida band bo‘lgan xodimlar soni. Ro‘yxatdagi va ishga kelgan xodimlar soni. Smenalik koeffitsienti, smenalik rejimidan foydalanish statistikasi. Ish joyi va smenasidan  to‘liq foydalanish ko‘rsatkichi. Ish vaqtini yo‘qotishlar. 
- Milliy boylik statistikasi
Milliy boylik va milliy mulk haqida tushuncha va bu sohadagi  statistikaning  vazifalari. Milliy boylik tarkibi. Milliy mulk va tabiiy resurslar tarkibi. Milliy hisoblar tizimida iqtisodiy aktivlar tushunchasi va tarkibi. Aktiv va passivlar balansi. Tabiiy resurslar tarkibi. Yer fondini statistik o‘rganish. Foydali qazilma boyliklari, suv va gidroenergik resurslarni statistik o‘rganish. Milliy boylik elementlarini joriy va o‘zgarmas baholarda hisoblash va ular dinamikasini o‘rganish. Uskunalarning smenalik koeffitsienti. Ayrim tarmoq uskunalaridan foydalanish ko‘rsatkichlarining o‘ziga xos xususiyatlari. Material aylanma mablag’lar (aylanma fondlar, aylanma kapital) haqida tushuncha va bu sohada statistikaning vazifalari. Mahsulot, aylanma mablag’lar hajmi va tarkibini statistik o‘rganish. Ulardan foydalanish darajasini tahlil qilish usullari. Ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish xarajatlari mahsulot zaxiralari bilan ta’minlanganlik darajasi. Material oborot mablag’larining aylanish ko‘rsatkichlari. 
- Yalpi ichki mahsulot statistikasi
Yalpi ichki mahsulot hajmini hisoblash usullari. Yalpi ichki mahsulotni ishlab chiqarish usulida hisoblash. Yalpi ishlab chiqarish ko‘rsatkichini. Yalpi ichki mahsulotni taqsimlash usulida hisoblash. Yalpi ichki mahsulotni oxirgi foydalanish usulida hisoblash.  Asosiy kapitalni yalpi jamg’arish. Material aylanma mablag’lar zahiralarining ortishi. Tovar va xizmatlarning sof eksporti.  Nominal va real yalpi ichki mahsulot.  Ayrim tarmoqlar mahsulotlari hajmini hisoblashning o‘ziga xos xususiyatlari. 
- Milliy daromad va milliy hisoblar tizimidagi boshqa daromad ko‘rsatkichlari
Dj Xiksning daromad haqidagi ta’limoti. Yangi MHTda Dj Xiksning ta’limotiga kiritilgan aniqliklar. Nominal va real daromad. Daromad hajmiga ta’sir etuvchi ekstensiv va intensiv omillar. Milliy daromadni taqsimlash, qayta taqsimlash va oxirgi foydalanish statistikasi. Yalpi milliy daromad, sof milliy mavjud daromad, yalpi milliy jamg’arish, sof milliy jamg’arish ko‘rsatkichlari statistikasi. 
- Tashqi iqtisodiy faoliyat statistikasi
Tashqi iqtisodiy aloqalar statistikasining o‘rganish ob’ekti va ko‘rsatkichlar tizimi. Mamlakatning xalqaro mehnat taqsimotida qatnashish darajasini ifodalovchi ko‘rsatkichlar. Bojxona statistikasi – tashqi savdo statistikasining axborotlar bazasi. Eksport va importning ta’rifi. Eksport va importni hisoblashning umumiy va maxsus tizimi. Eksport va importni baholash. Tashqi savdo ko‘rsatkichlari. Eksport hajmi, import hajmi, eksport va importni tovarlari va geografiyasi bo‘yicha tarkibi, tashqi savdo oboroti, tashqi savdo qoldig’i. Tashqi iqtisodiy faoliyatni statistik o‘rganish usullari. Tashqi savdo indekslari. Tashqi savdo shartlarini statistik tahlili. Tashqi savdo samaradorligi ko‘rsatkichlari. Tashqi savdo holatini va xom-ashѐ ta’minotini ifodalovchi ko‘rsatkichlar. 
- Moliya-kredit tizimi statistikasi
Davlat byudjeti statistikasining vazifalari. Davlat byudjeti. Davlat  byudjeti daromadlari va harajatlari tarkibi. Byudjet defitsitini moliyalashtirish manbalari. Byudjet daromadlari tarkibi. Byudjet harajatlari btarkibi. Bank statistikasining asosiy ko‘rsatkichlari. Bank tizimi. Bank aktivlari va resurslari. Bank depozitlari. Pul muomalasi statistikasi. Pul muomalasini ifodalaydigan statistik ko‘rsatkichlar tizimi. Pul massasi. Pul massasining aylanish tezligi. To‘lov balansi. 
- Aholi turmush darajasi statistikasi
Aholi turmush darajasini ifodalovchi ijtimoiy-iqtisodiy indikatorlar tizimi. Milliy hisoblar tizimidagi aholi turmush darajasini ifodalovchi ko‘rsatkichlar. Yalpi mavjud daromad va uy xo‘jaliklarning mavjud tuzatish kiritilgan yalpi daromadlari, uy xo‘jaliklarning oxirgi iste’moli va x.k. Uy ho‘jaliklari byudjetini statistik kuzatish. Ijtimoiy infratuzilma statistikasining ko‘rsatkichlari. Ijtimoiy soha tarmoqlari: ta’lim statistikasi, madaniyat va san’at, sog’liqni saqlash statistikasi, turmush, dam olish, jismoniy tarbiya va sport, ilm va yangiliklar, aholini turar joy bilan ta’minlash, turar joy va kommunal xizmatlar sifati, atrof muhit statistikasi, tabiiy resurslaridan foydalanishni statistik ko‘rsatkichlari va ularda qo‘llanadigan ko‘rsatkichlar tizimi. 
5-Masala. Yuqoridagi fanlar asosida 5-savol uchun har bir variantga 1 tadan masala beriladi. 

II. Mutahassilik fanlaridan sinov imtihonlarining o‘tkazilish tartibi

1.	Kirish imtihonlari mahsus veb kameralar bilan jihozlangan xonalarda karantin qoidalarga amal qilingan holda o‘tkaziladi. 
2.	Imtihonga talabalarning telefon, kitob, shpargalka kabi taqiqlangan buyumlarni olib kirishlariga yo‘l qo‘yilmaydi. 
3.	Talabalar imtihonga kirishidan oldin maxsus detector orqali tekshiruvdan o‘tkaziladi. Tekshiruv vaqtida taqiqlangan buyumlarni topshirishdan bosh tortsa imtihonga qo‘yilmaydi.
4.	Imtihon vaqtida nazoratchilar tomonidan taqiqlangan buyumlar aniqlangan taqdirda imtihondan chetlatiladi. 
5.	Imtihon boshlanganidan so‘ng kech qolgan talabalar imtihonga kiritilmaydi.
6.	Yozma ish uchun 3 soat vaqt beriladi. 3 soatdan so‘ng daftarlar yig‘ib olinadi. Boshqa kunga ham ko’chirilmaydi. 
7.	Yozma ish yakunlangach o‘sha yerning o‘zida daftarlar shifrlanib, tekshiruvchilarga beriladi. Tekshiruvchilar ishini yakunlagach shu yerning o‘zida baholar qaydnomalarga ko‘chiriladi. Ertasi kuni imtihon natijalari rasmiy saytda e’lon qilinadi.

III. Baholash mezonlari
Baholash mezoni 0 balldan 100 ballgachani tashkil etadi. 
	Har bir yozma ish fanni qamrab oluvchi barcha bo‘limlarni o‘z ichiga olgan 5 tadan savoldan iborat bo'lib, har bir savol uchun esa maksimal 20 ball belgilangan. Variantdagi har bir savolga yozilgan javoblarning mazmuniga qarab, ularga quyidagicha miqdorda ballar belgilanadi:
Har bir javob uchun qo‘yiladigan
ball	
                 Mezon	

17,2-20	1.	Mustaqil mushohada asosida to‘g‘ri va to‘liq javob yozilsa;
2.	 Savolning mazmuni, mohiyati izchil yoritilsa;
3.	Shuningdek, ijodiy yondashilsa;
4.	Javobda mantiqiy yaxlitlikka erishilsa;
5.	 Mavzuga ko‘ra hulosa yozilsa.	
14,2-17,1	1.	Mustaqil mushohada asosida to‘g‘ri lekin to‘la javob yozilmasa;
2.	Savolning mazmuni, mohiyati qisman yoritilsa;
3.	Shuningdek, ijodiy yondashilsa;
4.	Javobda mantiqiy yaxlitlikka erishilsa;
5.	Mavzuga ko‘ra hulosa yozilsa. 	
11-14,1	1.	Mustaqil mushohada asosida to‘g‘ri lekin to‘la javob yozilmasa;
2.	Savolning mazmuni, mohiyati qisman yoritilsa;
3.	Shuningdek, ijodiy yondashilmasa;
4.	Javobda mantiqiy yaxlitlikka erishilmasa;
5.	Mavzuga ko‘ra hulosa yozilmasa.	
0-10,9	1.	Mustaqil mushohada asosida qisman bo’lsada javob yozilmasa;
2.	Savolning mazmuni, mohiyati qisman yoritilmasa;
3.	Shuningdek, ijodiy yondashilmasa;
4.	Javobda mantiqiy yaxlitlikka erishilmasa;
5.	Mavzuga ko‘ra hulosa yozilmasa.	

FOYDALANISH UCHUN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.	B.T. Salimov,  M.T. Asqarova, I.A. Yakubov, M.S. Yusupov, G’.T. Yuldashev, H.A.Xakimov. Mikroiqtisodiyot. Makroiqtisodiyot. Darslik. –T.:2019, - 446 b.
2.	Djumayev Z.A. Makroiqtisodiyot. O‘quv qo‘llanma. –T. «Inovatsion    rivojlanish nashriyot-matbaa uyi», 2018. -300 b. 
3.	Kucharov A.S. Menejment . O‘quv qo‘llanma. T.:TDIU, 2009 y. -120 b.
4.	Soatov N.M. Nabiyev X., Nabiyev D.X., Tillaxo‘jaeva G.N. Statistika. Darslik. - T.: TDIU, 2011. - 546 bet.
5.	Soatov N.M. Tillaxo‘jaeva G.N. Statistika nazariyasi. Darslik. - T.: TDIU, 2005.-248 bet.
6.	Abdullaev Yo. Statistika nazariyasi. Darslik. - T.: Ukituvchi, 2002. - 647b.
7.	Ayubjonov A.X,., Soatov H.M., Nabiev X Statistika. Darslik - T: 2019, 814 bet
8.	Bakieva I.A., Xo‘jaev H.S., Muxitdinova M.S., Fayziev SH.SH. “Mikroiqtisodiyot” o‘quv qo‘llanma. T: “O‘FMJN”, 2018.437 b.
9.	Yo‘ldoshev N.Q., Nabokov V.I. Menejment nazariyasi. Darlik. T.TDIU, 2013.-433 b.
10.	Qosimova D.S. “Menejment nazariyasi”. Darslik T.: TDIU, 2011-350 b.
11.	SHarifxodjaev M. Menejment.Darslik.T.: O‘qituvchi, 2002.-464 b.
12.	E.Ergashev., Bakieva I.A.,Fayziev SH.SH., SHermuxamedov B.U. “Mikroiqtisodiyot. Makroiqtisodiyot”  Darslik. T: “Iqtisod-Moliya”, 2019. 629 b.
Internet saytlari
1.	www.gov.uz - O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali.
2.	www.lex.uz - O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumot milliy bazasi.
3.	www.mineconomy.uz - O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va san vazirligi sayti.
4.	www.mf.uz - O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi sayti. 
5.	www.stat.uz - O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi sayti. 
6.	www. soliq.uz - O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasi sayti.
7.	www.cbu.uz - O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki sayti.
8.	www.webofscience.com - Xalqaro ilmiy maqolalar platformasi.
9.	www.sciencedirect.com - Xalqaro ilmiy maqolalar platformasi.
10.	www.wordbank.org – Jahon banki sayti.
11.	www.scopus.com- Xalqaro ilmiy maqolalar platformasi.
12.	www.ebrd.org – Evropa tiklanish va taraqqiyot banki sayti.
13.	www.imf.org – Xalqaro valyuta jamg’armasi sayti.