O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI

ANDIJON DAVLAT UNIVERSITETI

KELISHILDI                                              Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi  ___________                           “____”___________2021-yil		TASDIQLAYMAN
rektor________ A.S.Yuldashev
“____”___________2021-yil	

5A111201 – O‘zbek tili va adabiyoti magistratura mutaxassisligiga kiruvchilar uchun 
mutaxassislik (ixtisoslik) fanlaridan kirish imtihonlari 
DASTUR

ANDIJON-2021
 
Dastur 5А111201 – O‘zek tili va adabiyoti magistratura mutaxassisligiga kiruvchilar uchun 5120100 – Filologiya tillarni o‘qitish: o‘zbek tili ta’lim yo‘nalishining o‘quv rejasidagi asosiy fanlar asosida tuzilgan. 

 
 
	Tuzuvchilаr: 	 	 	 	 	  f.f.n. dotsent O.Tojiyev 

    PhD  F.Usmonov

	 	 	 	 	 

 

 

 

 

KIRISH
Zamonaviy hayotni bugun ilm-ma’rifat va ta’limning taraqqiyotisiz tasavvur etib bo‘lmaydi. Jahonning yetakchi davlatlarida ta’limni rivojlantirish birinchi galdagi vazifa sifatida belgilanishi ham bejiz emas. Negaki, mamlakatning kelgusi ravnaqi aynan shu sohada qo‘lga kiritgan yutuqlari bilan chambarchas bog‘liqdir.
Mamlakatimizda 2019-yilning oktyabrida O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi qabul qilindi. Ushbu hujjatga intellektual taraqqiyotni jadallashtirish, raqobatbardosh kadrlar tayyorlash, ilmiy va innovatsion faoliyatni samarali tashkil etish hamda xalqaro hamkorlikni mustahkamlash maqsadida fan, ta’lim va ishlab chiqarish integratsiyasini rivojlantirish singari vazifalar asos qilib olindi. Konsepsiya mazmuni mamlakatimiz oliy ta’lim tizimini isloh qilishning ustuvor yo‘nalishlarini aks ettiradi. Unda oliy o‘quv yurtlarida qamrov darajasini kengaytirish hamda ta’lim sifatini oshirish, raqamli texnologiyalar va ta’lim platformalarini joriy etish, yoshlarni ilmiy faoliyatga jalb qilish, innovatsion tuzilmalarni shakllantirish, ilmiy tadqiqotlar natijalarini tijoratlashtirish, xalqaro e’tirofga erishish hamda boshqa ko‘plab aniq yo‘nalishlar belgilab berilgan. Bularning barchasi ta’lim jarayonini yangi sifat bosqichiga ko‘tarish uchun xizmat qiladi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 22-iyun kungi PQ-5157-son qaroriga ko‘ra magistratura mutaxassisligiga qabul 2 bosqichda amalga oshiriladi. Birinchi bosqichda universitetda mutaxassislik fanlaridan imtihon topshiriladi. Ikkinchi bosqichda Davlat test markazi tomonidan chet tili bo‘yicha test sinovlari o‘tkaziladi.
Mutaxassislik fanlaridan kirish imtihonlari yozma ish ko‘rinishida o‘tkaziladi. 

I.	Mutaxassislik fanlarining tasnifi

1-fan: ADABIYOTSHUNOSLIK NAZARIYASI
Kirish. Adabiyot nazariyasi fan sifatida. San’at estetik hodisa. San’ating tabiati va turlari. 	San’atda inson ruhiyati masalasi. Badiiy adabiyot san’atning bir turi sifatida. Adabiyot nazariyasining adabiyotshunoslik fani tarkibida tutgan o‘rni. Adabiyot nazariyasining adabiyot tarixi, adabiy tanqid, adabiy manbashunoslik, adabiy jarayon, jahon adabiyoti, adabiyotshunoslik metodlari bilan aloqasi.

Adabiy nazariy tafakkur taraqqiyoti tarixidan. Adabiyotshunoslik tarixiga umumiy bir nazar; adabiy-nazariy qarashlarning mumtoz sharq adabiyotining tarkibiy qismi sifatida; mumtoz poetika asoslari; g‘arb adabiy-nazariy tafakkurining yеtakchi tamoyillari; adabiyot nazariyasi tarixida ilmiy atamalar masalasi.

Adabiyotshunoslik – badiiy adabiyot to‘g‘risidagi fan. Adabiyotshunoslik tarixi.  Adabiyotshunoslik fanining maqsad va vazifalari. Adabiyotshunoslikning tarkibiy qismlari: adabiyot tarixi, adabiyot nazariyasi, adabiy tanqid, matnshunoslik, manbashunoslik. Adabiyotshunoslik va adabiy jarayon.
Qadimgi davr adabiyotshunosligi. Arastu adabiyotshunos. Sharq adabiyotshunosligi: ilmi aruz, ilmi qofiya, ilmi bade. Tazkiralar – Sharq adabiyotshunosligi muhim manbasi. G‘arb adabiyotshunosligi Bualo, Belinskiy tadqiqotlari. Gegelning “Estetika”si. Adabiyotshunoslik rivojida matbuotning o‘rni. 
Ijtimoiy hayot va badiiy adabiyot. Inson – adabiyotning asosiy obyеkti. Adabiyotshunoslikning estetik did va ijtimoiy fikr o‘sishiga ta’siri. Ijtimoiy hayot va badiiy asar.
Adabiyot – so‘z san’ati. Hayot va san’at. San’at turlari. Badiiylik – san’at asosi. Tabiatdagi go‘zallik va san’atdagi go‘zallik.
Badiiy asar. Badiiy asar va ilmiy asar. Xalq og‘zaki ijodi – badiiy adabiyot ibtidosi. Folklor namunalari va yozma adabiyot. Matn – asar asosi. Badiiy asar tarkibiy qismlari. Epik turga mansub asarlarining tuzilishi. Lirik turga oid asarlar tarkibining o‘ziga xosliklari. Drama turidagi asarlarning tarkibi.
Obraz va obrazlilik. Badiiylik – adabiyotning asosiy xususiyati. Obraz – insonning adabiyotdagi umumlashgan tasviri. Obraz – san’atga xos hodisa. Adabiyotda obrazning aks etishi. Inson – adabiyotdagi asosiy obraz. Obraz adabiy qahramon. Asardagi asasiy va boshqa qahramonlar. Personaj, xarakter, tip. Realistik va romantik fantastik va majoziy obrazlar. Portret – inson obrazini gavdalantirishning muhim unsuri.
Badiiy asarda shakl va mazmun. Badiiy asar mavzusi. Mavzu – badiiy asarda e’tibor qaratilgan muayyan voqelik. Hayot voqeligi badiiy asar uchun asosiy mavzu. Adabiyotdagi adabiy va davriy mavzular. Mavzuning yoritilishi. Badiiy asar uchun tarixiy voqelik va zamonaviy hayot muammolarining mavzu qilib olinishi. 
Badiiy asar sujeti. Sujet qahramonlar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarni ifodalovchi, asar mazmunini tashkil etuvchi voqealarning muayyan tartibda joylashtirilishi. Fibula bir-biri bilan uzviy bog‘liq hayotiy voqealar jamlamasi. Badiiy asarda sujetning o‘rni va ahamiyati. Hayot voqeligi sujet asosi. Sujetning tarkibiy qismlari voqealar tuguni, voqealar rivoji, voqealar avj nuqtasi, voqealar yechimi, sujetda oddiy to‘qima. 
Badiiy asar kompozitsiyasi. Badiiy asarda shakl va mazmun. Kompozitsiya – badiiy asar tarkibiy qismlarining o‘zaro bog‘liq joylashishi. Badiiy asar kompozitsiyasi va arxitektonikasi. Adabiy qahramon portreti. Peyzaj. She’riy asarlar kompozitsiyasi. Epik asarlar kompozitsiyasi. Sharq va G‘arb she’riyatining o‘ziga xos hususiyatlari. An’anaviy va modern asarlar kompozitsiyasi. Mumtoz drama, tragediya, komediyalar kompozitsiyasi. 

Badiiy asar tili. Badiiy asar tili va ilmiy asar tili. Obrazlilik – badiiy asar tili asosi. Badiiy san’atlar: ma’naviy, lafziy san’atlar. Muallif nutqi, qahramon nutqi: dialog va monolog. Zamon va makon tasviri. Personajlar portreti tasviri. Epos, lirika, drama turidagi asarlarning she’riy yoki nasr yo‘lida yozilishi.
Badiiy tasvir va ifoda vositalari. Tasvir va ifoda vositalari haqida umumiy tushuncha. Tildan foydalanishda normadan "og‘ish" tushunchasi va uning turlari. Lеksik sathdagi normadan og‘ish: "so‘z tanlash" asosida tasviriylik va ifodaviylikni kuchaytirish. Trop (ko‘chim) sеmantik sathdagi normadan og‘ish sifatida. Tropning asosiy turlari.
She’r tuzilishi. Ritm, bo‘g‘in, turoq, vazn, qofiya, raviy, radif. G‘arb adabiyotidagi she’riy janrlar. Sharq adabiyotidagi she’riy janrlar.
She’r tizimlari. Aruz she’r tizimi. Barmoq she’r tizimi. Erkin, sarbast, oq  she’r.
Adabiy turlar va janrlar. Epos. Adabiy tur va janrlarning so‘z san’atidagi o‘rni va ahamiyati. Arastu “Poetika”da adabiy turlar va janrlar to‘g‘risida. Badiiy asarlar hayot voqeligi va inson obrazining gavdalantirishiga ko‘ra epos, lirika, drama turiga ajralishi. Badiiylikning epik asarlarda namoyon bo‘lishi. Epik turning janrlarga bo‘linishi. Folklor  va yozma adabiyotdagi janrlar.
Lirika. Badiiylikning lirik asarlarda namoyon bo‘lishi. Lirik turning janrlarga bo‘linishi.
Drama. Drama turidagi asarlarda badiiylikning aks etishi. Dramatik turning janrlarga bo‘linishi.
Ijodiy uslub. Ijodiy uslub – hayot hodisalarini tanlash va ularga muayyan dunyoqarash asosida yondashish, talqin qilish yo‘li. Realizm va romantizm ijodiy uslubi. Sharq adabiyotida romantizm ijodiy uslubi. Klassitsizm yo‘nalishi. Naturalizm, sentimentalizm yo‘nalishi. Ijodkor uslubi. 
Badiiy asar tahlili. Tahlil va talqin tushunchalari, ularning tushunish jarayonidagi nisbati haqida. Badiiy  asarni tushunish jarayonidagi obyеktiv va subyеktiv jihatlar haqida. Kontеkstual va immanеnt tahlil. Tahlil mеtodlari.
Adabiyotning spеtsifikasi. Adabiyotning o‘ziga xosligining asosiy bеlgilari; badiiy adabiyotning vazifasi xususida; badiiy adabiyotning insonshunoslik ekanligi; badiiy adabiyot va ijtimoiy hayotning o‘zaro munosabati; adabiyotda insonning ichki olami tasviri; adabiyot va san’atda ruhiyat masalasi; inson his-tuyg‘ulari va kеchinmalarining badiiy tasviri.
Adabiy asar tarkibi. Adabiy asar tarkibi. Badiiy asar tarkibiga xos xususiyatlar; adabiyotda shakl va mazmun uyg‘unligi badiiylikning eng muhim mеzoni sifatida; poetik shaklning o‘zgarib borishi; shaklbozlik muammosi;
Badiiy asarda mavzu va g‘oya tasnifi. Tеmatologiya. Badiiy adabiyotdagi umrboqiy va o‘tkinchi, tarixiy va zamonaviy mavzular masalasi; mavzuning mohiyati va dolzarbligi; badiiy asar mavzusi va istе’dod darajasi; mavzular tasnifiga doir; badiiy g‘oya va ijtimoiy g‘oyaning o‘ziga xos qirralari; mavzushunoslik; mavzu, g‘oya, obraz va estеtik idеal munosabati.

Badiiy tafakkur va badiiy obraz. Badiiy asarda insonning murakkab dunyosi talqini; obrazlarning turli nuqtayi nazardan tasniflari; obrazda umumiylik va xususiylik; obraz va muallif munosabati; obraz va dеtal; obraz va so‘z; 
Poetik nutq xususida. Poetik nutq va badiiy asar tili masalasi. Poetik nutqqa xos alomatlar. Badiiy nutq tarkibi. Badiiy asar pafosi va nutq munosabati; Nasr va nazm. Muallif va qahramonlar nutqidagi individuallik; diologik va monologik nutq. Poetik nutqda emotsionallik; nasriy asar ritmi. Badiiy nutq mеzoni. 
Adabiy tur: genezisi va tasnifi. Adabiy tur tushunchasi va uning tasnifi. Adabiy tur va janrlarning paydo bo‘lish masalasi. Adabiy janrga xos bеlgilar. Epik tafakkur spеtsifikasi. Lirika va insonning ruhiyati, his-tuyg‘ulari. Siyosiy, intim, tabiat lirikasi xususida.
Adabiy tur va janrlar poetikasi. Lirizm va dramatizm. Satira va yumor  mustaqil ijod turi sifatida. Dramatik asarlar va tеatr san’ati. Adabiy tur va janrlardagi o‘ziga xoslik hamda uyg‘unlik. Tragikomеdiya.
Ijodiy metod va uslub. Ijodiy mеtod va adabiy oqimlar. Romantizm va uning turlari. Romantizmda orzu-umidlar yoki tasavvurlar aks etishi. Uslub va ijodkor. Kinoyaviy uslubga xos bеlgilar. Badiiy uslub va badiiy til. Uslublar xilma-xilligi. Uslubdagi individuallik.
Jahon adabiyotidagi oqim va metodlar. Rеalizm va uning turlari. Rеalizm - haqqoniy tasvir. Modеrnizmning ichki oqimlari: ekzistеnsializm, simvolizm, futurizm, syurrеalizm, postmodеrnizm va boshqalar. Jahon san’at tarixida oqim va mеtodlar ko‘pligi.
Ijod psixologiyasi va ijodkor laboratoriyasi. Ijod psixologiyasi va ijodkor laboratoriyasiga manbalar; muallif “mеn”iga xos xususiyatlar; istе’dod ijodkorlikning bosh alomati; badiiy asar istе’dodli ijodkor poetik olamining mahsuli sifatida; ijodkorga xos ruhiy holatlar; badiiy asarning jamiyatga ta’siri; tarixiy-ijtimoiy hayotning badiiy asarda aks etishi.
Badiiy asarni qabul qilish va talqin etish yo‘llari. Badiiy did masalasi; rеtsеpsion estеtikaning mohiyati xususida; badiiy asarni qabul qilishda milliylik va umuminsoniylik tamoyillari; badiiy asarni tushunish va tushuntirish yo‘llari xususida; badiiy asarni komplеks tahlil etish usuli.

2-fan: O‘ZBEK ADABIYOTI TARIXI

1-modul. MUMTOZ ADABIYOTGA KIRISH
Mumtoz adabiyotga kirish kursining maqsad va vazifalari
Mumtoz adabiyot istilohi, uning ma’no ko‘lami. Sharq xalqlari (turkiy, arab va fors) mumtoz adabiyotida mushtaraklik va o‘ziga xoslik, o‘zaro ta’sir masalalari. O‘zbek mumtoz adabiyoti Sharq adabiyoti kontekstida.
 Mumtoz adabiyotda syujetlar va janrlarning ko‘chishi hamda o‘zbek mumtoz adabiyotida ularning barqarorlashuvi. 
O‘zbek mumtoz adabiyotini davrlashtirish masalasi. Adabiy-badiiy hodisalar davrlashtirishning muhim mezoni sifatida. Adabiyot tarixi jamiyat tarixi tarkibida. Adabiyotshunoslar tomonidan taklif etilgan davrlashtirish prinsiplari.
Mumtoz adabiyotning genezisi, shakllanishi va taraqqiyoti
Mumtoz adabiyotning shakllanishidagi asosiy omillar: mifologiya va uning yozma adabiyot taraqqiyotidagi o‘rni; xalq og‘zaki ijodi va mumtoz adabiyot munosabatlari, tarjima adabiyoti va mumtoz adabiyot. Islomgacha bo‘lgan turli diniy ta’limotlar (zardushtiylik, moniylik, buddaviylik va b.)ning yozma adabiyot yuzaga kelishidagi roli. 
Mumtoz adabiyotning diniy-tasavvufiy va ilmiy manbalari  
Mumtoz adabiyot taraqqiyotida Qur’oni karim g‘oyalari va hadisi sharifdagi fikrlarning o‘rni va ahamiyati. Tasavvuf. Uning san’at va adabiyotga ta’siri, mumtoz adabiyot taraqqiyotidagi o‘rni va ahamiyati.
Didaktik, tarixga va geografiyaga oid, siyosiy-axloqiy asarlar (“Qobusnoma” (Kaykovus), “Siyosatnoma” (Nizomulmulk), “Navro‘znoma” (Umar Xayyom), “Chahor maqola” (Nizomiy Aruzi Samarqandiy), “Tazkirat ul-avliyo” (Attor), “Fihi mo fihi” (Rumiy) “Lubob ul-albob” (Avfiy),“Tazkirat ush-shuaro” (Davlatshoh Samarqandiy) va b.) hamda tazkiralar. 
Mumtoz she’r 
  Mumtoz she’rning shakllanishi. Uning dastlabki namunalari. Aruz she’r sistemasi haqida umumiy ma’lumot. Qofiya va bayt, qofiya va band. An’ana va o‘ziga xoslik – mumtoz adabiyotdagi eng muhim adabiy hodisa.  O‘zbek mumtoz adabiyotining tur va janrlari. Lirik tur. Lirik turga mansub janrlar. O‘zbek mumtoz adabiyotida ularning barqarorlashuvi va tadrijiy takomili. Devon, bayoz va tazkiralar – mumtoz adabiyotni o‘rganishda muhim manbalar. Devon, bayoz tuzish va  tazkirachilik tarixidan.
Mumtoz adabiyotda an’anaviy mavzu va obrazlar
O‘zbek mumtoz adabiyotida obrazlar tizimi (lirik va epik asarlar misolida). An’anaviy obrazlar genezisi va rivojlanishi tadriji. Sharq adabiyoti uchun umumiy bo‘lgan obrazlar tasnifi va tavsifi. Ramz va timsollar olami. O‘zbek mumtoz adabiyotida majoz tarixi. Badiiy  matn talqinida ramz va timsollarning muayyan adabiyotga daxldorligini e’tiborga olish zarurati.
 Mumtoz adabiyotda badiiy uslub tushunchasi
Mumtoz adabiyotdagi asosiy uslubiy yo‘nalishlar. Xuroson, Iroq, hind uslublari. Uslublar sintezi.
 Mumtoz adabiyotda she’riy va nasriy uslub, “xos uslub” va “omma uslubi” haqida tushuncha (Miyon Buzruk). Bu uslublarga xos mezonlar.  Mumtoz adabiyotda “Turkiston uslubi” va “Xuroson uslubi”.
 Ilk nasr haqidagi nazariy tushunchalar. Nasriy asarlarning uslubiy xosliklari. Xalq kitoblarining yaratilishi va adabiy jarayon. Xalq kitoblari va ijodkor shaxsiyati. Xalq kitoblarida folklor syujetlari va individual ijod. “Xalq adabiyoti” tushunchasi. Jahon adabiyotida “xalq adabiyoti” va “xalq kitoblari” tushunchasi, ularning o‘zbek mumtoz adabiyotidagi mazkur tushunchalar bilan o‘xshash va farqli jihatlari.

Mumtoz o‘zbek adabiy tilidagi filologik asarlar va ularning badiiy adabiyotni o‘rganishda muhim manbalar ekanligi
Misr mamluklar davlatida mumtoz o‘zbek adabiy tilida yaratilgan filologik asarlar: Abu Hayyonning “Kitob al-idrok li-lison al-atrok” asari (XIII – XIV asrlar). O‘rta va Markaziy Osiyoda yaratilgan filologik asarlar: Tole’ Imon Hiraviyning “Badoyi’ ul-lug‘at”, “Abushqa” lug‘atlari, ularda o‘zbek mumtoz adabiyoti manbalaridan berilgan ma’lumotlarning muhimligi; Muhammad Yoqub Chingiyning “Kelurnoma”, Muhammad Rizoning “Muntaxab ut-tavorix”, Mahdixonning “Sanglox”, Fathali Kojariyning “Lug‘ati atrokiya” va boshqa lug‘atlarning o‘zbek mumtoz adabiyoti tarixi uchun muhim manba ekanligi.
	3-fan: O‘ZBEK TILI VA ADABIYOTI O‘QITISH METODIKASI
Ona tili o‘qitishning umumdidaktik va o‘ziga xos  tamoyillari.  Fan o‘qituvchisiga qo‘yiladigan talablar. Ona  tili  ta’limida  kommunikativ  yondashuv.  Tamoyil  va  amalivot:  nimani  o‘qitish  va  qanday  o‘qitish  kerak?  Ona  tili  o‘qitishda  ta’lim,  tarbiya  va  rivojlantirishning  uyg‘unligi  tamoyili.  Ilmiylik.  tizimlilik  va  izchillik  tamoyili.  Nazariva  va  amalivot  birligi  tamoyili.  Onglilik,  faollik  va  mustaqillik  tamoyili.  Ko‘rgazmalilik  tamoyili.  O‘quvchilarning  yoshi  va  shaxsiy  xususiyatlari  hamda  o‘quv  imkoniyatlarini  hisobga  olish  tamoyili. О  zbek  tilini  о`qitish  orqali  o‘quvchilar  tafakkurini  o‘stirish  tamoyili.  Fanlararo  aloqani  ta’minlash  tamoyili.  O‘quvchilarga  til  hodisalarini  o‘rgatish  tamoyili.  Ona  tilini  o‘qitishda  sheva  sharoiti  va ta’sirini  nazarda tutish tamoyili.
Umumkasbiy  talablar.  Ona  tili  o‘qituvchisining  bilim,  ko‘nikma  va malakalariga qo‘yiladigan talablar.  Ona tili  o‘qituvchisining burch  va mas’uliyati.
Ona tili fani bo‘yicha o‘quvchilarda kompetensiyalarni shakllantirishga yo‘naltirilgan DTS va o‘quv dasturlari mazmuni. Ona  tili  fani  bo‘yicha  o‘quvchilarda  kompetensiyalarni  shakllantirishga  yo‘naltirilgan  DTS  mazmuni.  Davlat  ta’lim  standartlarining  tarkibiy  qismlari.  O‘quv dasturi.  O‘quv  dasturning tarkibi  va mazmuni.
Ona tili ta’limi orqali o‘quvchilarda lingvistik va nutqiy kompetensiyalarni shakllantirish. Nutqiy  kompetensiyalar  (tinglab  tushunish.  o‘qish.  gapirish  a  yozish)ni  shakllantirish  usullari.  Lingvistik  kompetensiyalar  (fonetik,  leksik va  grammatik)ni  shakllantirish usullari.
Ona tili ta’limi vositalari. Ona  tili  darsigi  o‘qitishning  asosiy  vositasi  sifatida.  Ona  tili  darslarida  qo‘shimcha  vostalardan  foydalanish:  lug‘atlar  (imlo.  izohli,  sinonim,  antonim,  frazeologik  va  b.)  bilan  ishlash. Ona  tili  ta’limida  axborot-kommunikatsiya  vositalari.  Ilmiy  va ommabop nashrlardan  foydalanish.

O‘zbek tili o‘qitish metodlari. Ona tili ta’limida rivojlangan xorijiy davlatlar  tajribasidan foydalanish. O‘zbek  tilini  o‘qitish  metodlari  tasnifi.  Metodlardan  foydalanish jarayonida  o‘quvchi  va  o‘qituvchi  faoliyati.  O‘qitish  metodlarini  tanlash  mezonlari.  Rivojlangan  xorijiy  davlatlar  (Angliya,  Germaniya,  Koreya,  Yaponiya)  ta’lim  tizimida  ona  tili  o‘qitish  metodlari.  tasnifi  va  qo‘llanilishi.  
Ona tili darslarini rejalashtirish. Ona  tili  darslarining  tuzilishi.  Yillik  o‘quv  taqvim  rejalarini  tuzish,  unda  ta’limiy,  tarbiyaviy  va  rivojlantiruvchi  maqsadlarning  aks  etishi.  Darsning  reja-konspekti,  texnologik  xarita va ta’lim  texnolgiyalarining o‘qituvchi  uchun  asosiy  hujjat ekanligi.
    O‘zbek tilidan izchil kursni o‘rganish metodikasi.                “Fonetika“  va “Leksikologiya” bo‘limini o‘qitishning o‘ziga xos jihatlari. O‘zbek  tili  kursining  "Muqaddima”  va  “Izchil  kurs”ga  ajratilish  sabablari.  “Muqaddima”  bo‘limining  mazmuni.  “Muqaddima”  kursini  o‘qitish  metodikasi.  “Izchil  kurs”ning tarkibiy  qismlari.  Uni  o‘qitishning maqsad va vazifalari.
Fonetika  bo‘limini  o‘qitish  metodikasi:  Fonetika  bo‘limiini  o‘qitishning  maqsad  va  vazifalari.  Fonetikani  o‘qitishning  grafika, orfoepiya va orfografiya  bo‘limlari  bilan  uzviy  bog‘liqligi.  Fonetik  hodisalarning  lingvometodik  tahlili.  Fonetika  va  grafika  haqida  bilim  va  ko‘nikmalarni  shakllantirish  usullari.  Fonetik  tahlil  metodikasi.
Leksikologiya bo‘limini  o‘qitish  metodikasi.  Leksikologiya bo‘limini  o‘qitishning  maqsad  va  vazifalari.  Leksikologiya  bo‘limini  o‘qitishda  o‘quvchilar  lisoniy  tajribasi  va  so‘z  boyligi  ustida  ishlash  imkoniyatlari.  So‘zni  anglab  qo‘llashni  o‘rgatish.  Frazeologizmlarning  lingvomadaniy  birlik  sifatida  ekanligini  uqtirish yo‘llari.  Leksik tahlil  metodikasi.
Morfemika  va  so‘z  yasalishi  bo‘limlarini  o‘qitish  metodikasi. Morfemika  bo‘limini  o‘qitishning  maqsad  va  vazifalari. So‘zning morfem  tarkibi  va  morfemalarning  turlari  ustida  ishlash  usullari.  So‘z yasalishi  bo‘limini  o‘qitishning  maqsad  va  vazifalari.  So‘z  yasalishining  tuzilishi  va  yasalish  usullari  ustida  ishlash  metodikasi.
  Grammatika (morfologiya va sintaksis ) va punktuatsiya bo‘limini o‘qitish metodikasi. Morfologiya o‘qitishning maqsad va  vazifalari. Morfologiyani  samarali o‘rgatish  tamoyllari.  So‘zlarning grammatik  va  lug‘aviy  ma’nolari.  Ma’no guruhlari.  So‘z  tarkibi  ustida  ishlash  usullari.  Mustaqil  va  yordamchi  so‘z  turkumlarini  o‘qitishning  o‘ziga  xos  xususiyatlari.  Ularni  zamonaviy  vositalar asosida o‘qitish  усуллари.
Nutq  uslublari  ustida  iashlash  metodikasi. So‘zlashuv uslubining  o‘ziga xos jihatlari. Adabiy so‘zlashuv uslubining o‘qituvchi-o‘quvchi  muloqotida  qat’iy  amal  qilishi.  Publitsistik,  ilmiy,  rasmiy  va  badiiy  uslublarning o‘ziga  xos  xususiyatlari  ustida  ishlash  metodikasi.

O‘quvchilarning og‘zaki va yozma bog‘lanishli nutqini o‘stirishning o‘ziga xos xususiyatlari. Nazorat shakllari. Ona tilidan yozma ish turlari. Ona  tilida  to‘g‘ri  yozish,  o‘qish,  eshitish  va  gapirish  ko‘nikrnalarini  shakllantirish  ona  tili  ta’limining  muhim  vazifasi  sifatida.  DTSda  o‘quvchilarning gapirish  va  eshitish  ko‘nikmasiga  qo‘yilgan  talablar.  Samarali  yozishga  o‘rgatish jarayonlari.  O‘quvchilarda  intervyu,  bahs,  muvaffaqiyatli  munoraza.  Gapirish  va taqdimot  qilish  ko‘nikrnalarini  shakllantirish usullari. Yozma ishlar o‘tkazish metodikasi. Ona tilidan o‘quvchilarning yozma ishlarini baholash me’yorlari. Diktant, bayon, esse va insho. Ularni baholash metodikasi. 
Darsdan tashqari ishlarni tashkil qilish metodikasi. Ona tili o‘quv xonasi. Darsdan  tashqari  ishlarning  mazmun-mohiyatiga  ko‘ra turlari:  1)  fakultativ:  2)  sinfdan  tashqari  ishlar;  3)  to‘garaklar;  4)  ko‘rik-tanlovlar;  5)  маънавий-  маърифий  тадбирлар:  6)  fan  olimpiadalari;  7)  taqdimotlar;  8)  konferensiyalar. 
       Adabiy asarni  o‘qishning shakliga  va  mazmuniga  ko‘ra  turlari. Adabiy  asarni  o‘qishning  shakliga  ko‘ra  turlari.  Adabiy  asarni  sinfda  va  uyda  o‘qish,  o‘quvchilarni  sinfda  va  uyda o‘qishga qiziqtirish  yo‘llari.  asarni  ovoz  chiqarib  va  ovoz  chiqarmay  o‘qish,  sharhlab  o‘qish,  jo‘r  bo*lib  o‘qish,  rollarga  bo‘lib o‘qish.
        Badiiy asarni  tahlil qilish,  tahlil  turlari. Badiiy  asar  tahlilining  o‘qituvchi  faoliyatida  ham,  o‘quvchi  faoliyatida  ham  muhim  ahamiyat  kasb  etishini  izohlash,  uning  adabiy  ta’limdagi  o‘rni  va  ahamiyatini  ko‘rsatib  berish.  Tahlil turlari.  Badiiy tahlil  orqali  o‘quvchilarning  estetik  didlarini  o‘stirish,  ijodkorlik qobiliyatlarini  rivojlantirish.  Ilmiy tahlil,  ilmiy  tahlilda  tayyorgarlik,  tahlil  qilish  va  umumlashtirish  bosqichlari.  O‘quv  tahlili,  o‘quv  tahlilining  vazifalari.  Muammoli  tahlil,  Muammoli  tahlil  usuli  vordamida  o‘quvchilarda  bahs  madaniyatini  shakllantirish.  Qamrovli  tahlil  yozuvchi  yoki  shoir  ijodini yaxlit  holda o‘rganish  imkonini  berishi.
        Epiк asarlar tahlili, uni  obrazlar tizimi  orqali o‘rganish. Epik  asarlarni  o‘rganish  bosqichlari.  Epik asarlarni  tahlil  qilishning  o‘ziga xosliklarini  izohlash.  Epik  asarlarni  o‘rganishda  adabiy  o‘qishning  roli.  Badiiy asarni  tahlil  qilishning  metodik  talablari.  Badiiy  asarni  tahlil  qilish  bosqichlari. Badiiy  asarni obrazlar tizimiga ko‘ra o‘rganish.
Lirik va dramatik asarlarni  o‘rganishda  ta’lim  texnologiyalaridan  foydalanish. Lirik  asarlarni  tahlil  qilishning o‘ziga xosliklari,  bunda o‘quvchilarning  yosh  xususiyatlariga  alohida  e`tibor  berish.  Lirik  asarlarni  o‘rganishda  video-audio,  multimedialardan  foydalanish.  Dramatik  asarlarning  o‘ziga  xos  xususiyatlari,  dramatik  asarlar tahlili,  talil  qilishning  o‘ziga  xosliklari,  unda  hikoya  qilishning  mavjud  emasligi.  Dramatik  asarga  xos  sahna,  parda,  ko‘rinish,  dekoratsiya,  monolog,  dialog,  luqma,  remarka.  prolog  epilog  tugun,  yechim  haqida  nazariy  mahlumotlarni  mustahkamlash.  Dramatik  asarlarni o‘rganishda ta’limiv o‘yinlar,  video lavhalardan  foydalanish.
           Yozuvchi  tarjimayi  holini  o‘rganishda  multimediya  vositalaridan  va internet  ma’lumotlaridan  foydalanish. Yozuvchi  hayot  yo‘lining  uning  ijodiga  aloqadorligi,  yozuvchining  individual  uslubiga  xos jihatlar  uning  shaxsiyati  shakllangan  muhitga ham  bog‘liq  ekani.  Yozuvchi  tarjimayi  holini  o‘rganishda o‘lkashunoslik materiallaridan va multimediya vositalaridan foydalanish. Adabiyot  o‘qitishda  texnik  vositalaming  ahamiyati  kattaligi.  Darsni  kompyuterlashtirish,  masofaviy  ta’limni  yo‘lga  qo‘yish  ta’limni  zamonaviy  tarzda  yo‘lga  qo‘yishga  xizmat  qilishi.  Adabiyot  darslarida  internet  ma’lumotlaridan foydalanish  yo‘llari,  madaniyati,  ma’lumotlar  omboridan  samarali  foydalanish  texnologiyasi.
4-fan. Tilshunoslik nazariyasi

Tilning ijtimoiy tabiati
Til va jamiyat. Til taraqqiyotining jamiyat taraqqiyoti bilan bog‘liqligi. Kishilik tarixida urug‘ tili, qabila tili, elat, xalq va millat tilining o‘rni. Tilning ijtimoiy vazifalari: emotiv, akkumulyativ, estetik, metalisoniy va b. vazifalar. 
 Tilning jamiyatdagi ko‘rinishlari.  Me’yorlashtirilgan tillar. Adabiy til va shevalar. Til va jamiyatning o‘zaro ta’siri. Tillarning chatishuvi masalasi. Kreol tillar. Pijin tillari. Substrat va superstat hodisasi. Millatlararo tillar. Xalqaro tillar. Sun’iy til.  
Til va tafakkur munosabati
Til birliklari va mantiqiy tushunchalarning o‘zaro munosabati. Tafakkur – tashqi moddiy olamning kishilar miyasida aks etishi. Tildagi so‘zlar, so‘z birikmalari va jumlalarning tafakkur mahsuli ekanligi. Til birliklari va tafakkur qonunlari (birliklari).
Til  va nutq munosabati
Til va nutqiy faoliyat. Nutq faoliyati, og‘zaki va yozma nutq. Og‘zaki va yozma nutq. Yozuv va savodxonlik muammolari.
 Lisoniy va nutqiy birliklar. Til birliklarining alohida tizim sifatida o‘zaro mutanosibligi. 
    Yozuv – madaniy taraqqiyot mahsuli
Yozuvning shakllanishi va rivojlanishi. Yozuv turlari. Piktografik, ideografik, logografik va fonografik yozuvlar. O‘rta Osiyo xalqlarinig yozuv tarixi. Yozuvning hozirgi ko‘rinishlari.
 O‘zbek xalqining yozuv tarixi. Alifbo va imlo masalasining davlat ahamiyatiga molik ekanligi.
Til birliklari o‘rtasidagi munosabatlar
Lisoniy paradigma. Til birliklari ortasidagi paradigmatik munosabatlar. Til birliklari o‘rtasidagi iyerarxik munosabatlar. Til birliklari aranjirovkasi.
Til – ramzlar tizimi
Tilning semiotik tabiati. Til birliklarining tizim sifatidagi munosabati. Til strukturasi elementlari – til sathlari. Tilshunoslik fani bo‘limlari.
Tilning fonetik-fonologik sathi
Fonetikaning tadqiqot maqsadi va usuliga ko‘ra turlari: umumiy fonetika, xususiy fonetika (tavsifiy fonetika, tarixiy fonetika), qiyosiy fonetika eksperimental  fonetika.
 Fonetika aspektlari: 1. Fizik-akustik aspekt. 2. Anatomik-fiziologik aspekt. 3. Perseptiv aspekt. 4. Lingvistik-funksional aspekt.
Fonemaning differensial va integral belgilari. Fonema nazariyalari.
Fonetik o‘zgarishlar. Kombinator tovush o‘zgarishlari. Assimilyatsiya, akkomodatsiya, ularning turlari. Proteza, epenteza. Prokopa, sinkopa, apakopa, eliziya, aferezis, gaplologiya, metateza, dissimilyatsiya, geminatsiya, degeminizatsiya, sinerezis. Nazalizatsiya. Pozitsion tovush o‘zgarishlari.
Tilning lug‘at sathi
Tilning lug‘at tarkibi. Til  taraqqiyotida lisoniy va nolisoniy omillar.
Leksikologiyaning turlari: umumiy va xususiy leksikologiya. Diaxron va sinxron leksikologiya. Leksikologiyaning semasiologiya, onomasiologiya, etimologiya, frazeologiya, so‘z yasalishi kabi bo‘limlar bilan aloqasi. 
Leksemaning til birligi sifatidagi mohiyati. Leksemaning ifoda va  mazmun plani. Leksema, semema, sema tushunchalarining mohiyati. Leksik va grammatik ma’no munosabati. Leksik-semantik paradigmalar.
Tilning grammatik sathi                              
Grammatika– tilning grammatik qurilishiga oid qonun-qoidalarni tahlil etuvchi sath sifatida.  Grammatikaning  tarkibiy qismlari: morfologiya va sintaksis. Grammatik ma’no, grammatik shakl va  grammatik kategoriya.  
Morfologiya – so‘z shakli haqidagi ta’limot. So‘z turkumlari. So‘zlarni turkumlarga ajratish tamoyillari.
Tillarning shakllanishi va rivojlanishi 
Tilning paydo bo‘lishi haqidagi farazlar. Sharq ilmida tilshunoslikka doir qarashlarning aks etishi. Tilning tarixiy taraqqiyoti va o‘zgaruvchanligi. Tillarning o‘zaro ta’siri va rivojlanishi. Sinxronik va diaxronik o‘zgarishlar. Qiyosiy-tarixiy tilshunoslik – tildagi tarixiy-fonetik o‘zgarishlarni o‘rganuvchi soha sifatida. Qardosh tillar (slavyan, german, roman tillari; turkiy tillar)dagi tarixiy fonetik o‘zgarishlar. Qiyosiy fonetikaning vazifalari. 
Dunyo tillari tavsifi va tillar tasnifi
 Dunyo tillari. Qadimiy tillar. O‘lik tillar. Tillarning geneologik va tipologik tasniflari. Til oilalari. Til guruhlari. Turkiy tillar oilasi. Qo‘shimchali va qo‘shimchasiz tillar. Agglyutinativ, flektiv tillar. 

5-fan.  Hozirgi o‘zbek tili

Til, lison va nutq munosabati. Lisoniy paradigma  
Til, lison va nutq munosabati, Til sathlari va birliklari. Ilmiy bilish va uning bosqichlari. Falsafiy UMIS va YAHVOning lisoniy tizimda voqelanishi. Lisoniy va nutqiy birliklar. Lisoniy paradigma va uning turlari.
Lisoniy munosabat va uning turlari 
Hozirgi o‘zbek tilida lisoniy munosabatlarning turlari: paradigmatik munosabat, sintagmatik munosabat, ularning xususiyatlari. Paradigmatik munosabatlarda lisoniy ziddiyatlar. O‘zbek tili tizimida lisoniy ziddiyatning turlari: noto‘liq (privativ) ziddiyat, teng qiymatli (ekvipolent) ziddiyat, darajali (gradual) ziddiyat, ularning xususiyatlari. 
Hozirgi o‘zbek tilining fonetik sathi
O‘zbek tili fonetikasi va fonologiyasi tushunchalari. Empirik soha sifatidagi fonetika nazariy soha sifatidagi fonologiyaning asosi ekanligi. Fonetikaning turlari, ularning maqsad va vazifalari. Nutq tovushlari fonetik birliklar sifatida. Nutq tovushining turlari, xususiyatlari. O‘zbek nutq tovushlarining fizik-akustik aspekti. Nutq tovushining akustik belgilari. O‘zbek nutq tovushlarining anatomik-fiziologik aspekti. 
Hozirgi o‘zbek adabiy tili fonologiyasi
O‘zbek tili fonologiyasi va uning asosiy birligi. Fonema va tovush munosabati, unda lison va nutq munosabatining aks etishi. Fonemaning turlari. Unli fonemalar va ularning substansial xususiyatlari, unli fonemalarni tasniflash asoslari. Undosh fonemalar va ularning substansial xususiyatlari, undosh fonemalarni tasniflash asoslari. Fonemalararo lisoniy ziddiyatlarning voqelanishi.  
Hozirgi o‘zbek tilining leksik sathi va leksikologiyasi
Leksik sath, uning xususiyatlari va birligi. Leksema leksik sath birligi sifatida. Leksema va so‘z, ularning xususiyatlari. Leksema va so‘zda lison va nutq munosabatining aks etishi. Leksemaning tuzilishi, tub/yasalganligi, ma’no ko‘lami, genezisi, qo‘llanishi va boshqa belgilariga ko‘ra turlari, munosabatlari. 
Semema va uning tarkibiy qismlari
Semema va nutqiy ma’no, ularning turlari va xususiyatlari, uzual va okkazional ma’no. Sema va uning xususiyatlari, semaning turlari. Leksemaning nutqiy voqelanishi, unga ta’sir qiluvchi lisoniy (morfologik, sintaktik) va nolisoniy (nutqiy vaziyat, sharoit, shaxsiy sifatlar) omillar hamkorligi. So‘zning ma’noviy taraqqiyoti. Leksema ma’nosining torayishi va kengayishi. Hosila ma’no vujudga kelish yo‘llari va usullari: metafora va vazifadoshlik, metonimiya va sinekdoxa.   
O‘zbek tilida leksik-semantik munosabatlar
O‘zbek tilida leksik-semantik sistemalar. Leksema – shakl va ma’no unsuridan iborat sistema sifatida. Lug‘aviy qator. Lug‘aviy mikrosistema. Lug‘aviy-ma’noviy guruh. Lug‘aviy-mavzuviy guruh. Lug‘aviy-mavzuviy to‘da. Lug‘aviy-mazmuniy maydon. 
Leksikaning sistem tabiati. Leksemalararo lisoniy ziddiyatlar
O‘zbek tili leksikasida lisoniy ziddiyatlarning amal qilishi. Leksik antonimiya. Antonimik juftlik. Lisoniy va nutqiy antonimiya. 
Omonimlar, omoformalar. Omonimiyaga yondosh hodisalar: omofonlar va omograflar. Paronim va paranomaziya.
O‘zbek tili leksikasi tasnifi
Qo‘llanilishi chegaralangan va chegaralanmagan leksika. Qo‘llanilish davri chegaralangan leksika. Qo‘llanilish doirasi chegaralangan leksika. Ifodaviylik va uslubiy xoslanganlik jihatidan о‘zbek tili leksikasi. 

III. Mutahassilik fanlaridan sinov imtihonlarining o‘tkazilish tartibi

1.	Kirish imtihonlari mahsus veb kameralar bilan jihozlangan xonalarda karantin qoidalarga amal qilingan holda o‘tkaziladi. 
2.	Imtihonga talabalarning telefon, kitob, shpargalka kabi taqiqlangan buyumlarni olib kirishlariga yo‘l qo‘yilmaydi. 
3.	Talabalar imtihonga kirishidan oldin maxsus detector orqali tekshiruvdan o‘tkaziladi. Tekshiruv vaqtida taqiqlangan buyumlarni topshirishdan bosh tortsa imtihonga qo‘yilmaydi.
4.	Imtihon vaqtida nazoratchilar tomonidan taqiqlangan buyumlar aniqlangan taqdirda imtihondan chetlatiladi. 
5.	Imtihon boshlanganidan so‘ng kech qolgan talabalar imtihonga kiritilmaydi.
6.	Yozma ish uchun 3 soat vaqt beriladi. 3 soatdan so‘ng daftarlar yig‘ib olinadi. Boshqa kunga ham ko’chirilmaydi. 
7.	Yozma ish yakunlangach o‘sha yerning o‘zida daftarlar shifrlanib, tekshiruvchilarga beriladi. Tekshiruvchilar ishini yakunlagach shu yerning o‘zida baholar qaydnomalarga ko‘chiriladi. Ertasi kuni imtihon natijalari rasmiy saytda e’lon qilinadi.

IV. Baholash mezonlari
Baholash mezoni 0 balldan 100 ballgachani tashkil etadi. 
	Har bir yozma ish fanni qamrab oluvchi barcha bo‘limlarni o‘z ichiga olgan 5 tadan savoldan iborat bo'lib, har bir savol uchun esa maksimal 20 ball belgilangan. Variantdagi har bir savolga yozilgan javoblarning mazmuniga qarab, ularga quyidagicha miqdorda ballar belgilanadi:
Har bir javob uchun qo‘yiladigan
ball	
                 Mezon	

17,2-20	1.	Mustaqil mushohada asosida to‘g‘ri va to‘liq javob yozilsa;
2.	 Savolning mazmuni, mohiyati izchil yoritilsa;
3.	Shuningdek, ijodiy yondashilsa;
4.	Javobda mantiqiy yaxlitlikka erishilsa;
5.	 Mavzuga ko‘ra hulosa yozilsa.	
14,2-17,1	1.	Mustaqil mushohada asosida to‘g‘ri lekin to‘la javob yozilmasa;
2.	Savolning mazmuni, mohiyati qisman yoritilsa;
3.	Shuningdek, ijodiy yondashilsa;
4.	Javobda mantiqiy yaxlitlikka erishilsa;
5.	Mavzuga ko‘ra hulosa yozilsa. 	
11-14,1	1.	Mustaqil mushohada asosida to‘g‘ri lekin to‘la javob yozilmasa;
2.	Savolning mazmuni, mohiyati qisman yoritilsa;
3.	Shuningdek, ijodiy yondashilmasa;
4.	Javobda mantiqiy yaxlitlikka erishilmasa;
5.	Mavzuga ko‘ra hulosa yozilmasa.	
0-10,9	1.	Mustaqil mushohada asosida qisman bo’lsada javob yozilmasa;
2.	Savolning mazmuni, mohiyati qisman yoritilmasa;
3.	Shuningdek, ijodiy yondashilmasa;
4.	Javobda mantiqiy yaxlitlikka erishilmasa;
5.	Mavzuga ko‘ra hulosa yozilmasa.	
  
Foydalanish uchun adabiyotlar
1.	Адабиёт назарияси.- 2 томлик.- Т.,1978, 1979
2.	Бобоев Т. Адабиётшунослик асослари. - Т.: Ўзбекистон, 2000.
3.	Sultonov I. Adabiyot nazariyasi. - Т.: O‘qituvchi, 2005.
4.	Quronov D. Adabiyotshunoslikka kirish. – Т.: «Халқ мероси» нашриёти, 2004.
5.	Қуронов Д. Адабиёт назарияси асослари. – Т., 2018.   
6.	O‘zbek mumtoz adabiyoti namunalari / Majmua. (1-2–jildlar) Tuzuvchi, izoh va sharhlar muallifi: N.Rahmonov. – T.: Fan, 2005, 2007. 
7.	O‘zbek mumtoz adabiyoti tarixi (Alisher Navoiy davri). O‘quv qo‘llanma. D.Yusupova.– T.:Akademnashr, 2013.
8.	Qosimov B. Milliy uyg‘onish. –T.: Ma’naviyat, 2002. 
9.	Milliy uyg‘onish davri o‘zbek adabiyoti. Darslik –T.: Ma’naviyat, 2004.
10.	Orzibekov R. O‘zbek adabiyoti tarixi. O‘quv qo‘llanma. - Samarqand: 2005.
11.	Vohidov R., Eshonqulov H. O‘zbek mumtoz adabiyoti tarixi. O‘quv qo‘llanma. – T.: O‘zYU Adabiyot jamg‘armasi nashriyoti, 2006. 
12.	Adizova I. O‘zbek mumtoz adabiyoti tarixi. O‘quv qo‘llanma. - T.: 2006. 
13.	. To‘xliyev B.,  Shamsiveva  М.,  Ziyodova T.   O‘zbek  tili  o‘qitish metodikasi      T.  :  O‘zbekislon  M illiy  кulubxonasi.  2010.
14.	2. G‘ulomov  A.,  Oodirov  M.  Ona  tili  o‘qitish  metodikasi.  T: Fan  va  texnologiyalar'.  2012.  
15.	3. To‘xliyev  B.  Adabiyot  o‘qitish  metodikasi.  O‘quv  qo‘llanma.  Т.Alisher  Navoiy  nomidagi  O‘zbekiston  M illiy  kutubxonasi  nashriyoti.  2010.   
16.	12.Зуннунов А. ва бошқ. Адабиёт ўқитиш методикаси. -Т.: “Ўқитувчи”, 1992.
17.	13.Йўлдошев қ. Адабиёт ўқитишнинг илмий-назарий асослари. -Т.: “Ўқитувчи”, 1996.
18.	Jamolxonov H . Hozirgi o‘zbek adabiy tili . – T.: Talqin, 2005.
19.	Jamolxonov H. O‘zbek tilining nazariy fonetkasi. T.: Fan, 2009.
20.	Mirtojiev M . O‘zbek tili fonetikasi . – T.: Universitet, 1998.
21.	Nurmonov A. Tanlangan asarlar. 1, 2 va 3-jildlar. Toshkent: Akademnashr, 2012.
22.	Rahmatullayev Sh. Hozirgi adabiy o‘zbek tili. «Universitet», 2005.

Elektron manbalar
1.	www.ziyo-net.uz
2.	www.litera.ru.
3.	www.philologs.narod.ru
4.	www.toponimika.uz
5.	www.pedagog.uz.
6.	www.cultinfo.ru